Ceramika grecka: styl czarnofigurowy i czerwonofigurowy

W starożytnej Grecji prawie każdy dom używał naczyń z gliny. Trzymano w nich wodę, wino i oliwę, a także gotowano, jedzono i pito z nich. Wypalona glina nazywała się po grecku κέραμος (keramos). Stąd pochodzi słowo „ceramika”.

W Atenach wielu garncarzy pracowało w jednej dzielnicy, Κεραμεικός (Kerameikos), czyli w „dzielnicy garncarzy”. Przychodzili tam, bo mała rzeka Erydan miała na brzegach dobrą glinę. Starożytny podróżnik Pauzaniasz opowiadał inną historię o tej nazwie: o herosie imieniem Keramos. Garncarz, κεραμεύς, formował mokrą glinę na obracającym się kole, czyli τροχός. Potem malarz, ζωγράφος, ozdabiał naczynie szlamem, bardzo drobną, płynną gliną. Greckie wazy nie mają szkliwa jak nasze talerze: ich połysk pochodzi z tego szlamu.

Na końcu naczynia trafiały do bardzo gorącego pieca, pieca garncarskiego, czyli κάμινος. Wypalanie miało trzy etapy. Najpierw wpadało powietrze i całe naczynie robiło się pomarańczowoczerwone. Potem garncarz zamykał piec i wypełniał go dymem, więc całe naczynie stawało się czarne. Na koniec znów wpuszczano powietrze. Gruba glina znów robiła się pomarańczowa, ale drobny szlam pozostawał lśniąco czarny.

Pierwszym wielkim stylem był styl czarnofigurowy. Malarz rysował postacie szlamem, więc po wypaleniu były czarne na pomarańczowej glinie. Potem ostrym narzędziem rył w czerni cienkie linie. Te linie pokazywały oczy, włosy, mięśnie i fałdy ubrań. Czasem dodawał trochę purpurowej czerwieni albo bieli.

W VII wieku p.n.e. miasto Korynt było najważniejszym producentem i sprzedawcą malowanych naczyń. Wazy korynckie często pokazują rzędy zwierząt, na przykład lwów i ptaków. W VI wieku p.n.e. Ateny prześcignęły Korynt, a ateńskie wazy czarnofigurowe podróżowały po całym Morzu Śródziemnym. Wiele z nich znaleziono w grobach etruskich w Italii.

Jeden rodzaj naczynia bardzo długo zachował dawny styl. Podczas Panatenajów, wielkiego święta bogini Ateny, zwycięzcy zawodów dostawali duże dzbany, ἀμφορεῖς (amfory), pełne oliwy. Te amfory nagrodowe pokazują Atenę z włócznią i tarczą. Malarze ozdabiali je w stylu czarnofigurowym nawet w IV wieku p.n.e., kiedy ten styl od dawna był niemodny.

Około 530 r. p.n.e. malarze w Atenach spróbowali czegoś nowego: stylu czerwonofigurowego. Zamienili kolory. Teraz malarz zostawiał postacie w kolorze gliny, a tło pokrywał czarnym szlamem. Po wypaleniu postacie były pomarańczowoczerwone na lśniącym czarnym tle. Wielu badaczy uważa, że warsztat garncarza o imieniu Andokides był jednym z pierwszych, które go używały, ale nie ma co do tego pewności.

Dlaczego to było lepsze? W stylu czarnofigurowym malarz musiał ryć każdy szczegół. W stylu czerwonofigurowym mógł rysować szczegóły pędzlem. Cienki pędzel dawał miękkie linie twarzy, dłoni, włosów i powiewających ubrań. Dlatego ludzie na wazach czerwonofigurowych wyglądają bardziej żywo, a malarze mogli pokazywać ciała, które się obracają i poruszają.

W V wieku p.n.e. styl czerwonofigurowy stał się ulubionym stylem Aten. Niektóre z najpiękniejszych greckich waz na świecie pochodzą z tego czasu. Ateńskie warsztaty robiły wazy czerwonofigurowe aż do końca IV wieku p.n.e.

Greckie wazy są jak książka z obrazkami o starożytnym świecie. Pokazują bogów i herosów z mitów, ale też codzienne życie: sportowców, żołnierzy, muzyków, kobiety noszące wodę, przyjaciół na uczcie. Wypalona glina przetrwa też tysiące lat. Nawet gdy waza się stłucze, skorupy zostają w ziemi, a style często się zmieniały. Dlatego archeolodzy używają ceramiki, aby datować miejsca, w których kopią.

Niektórzy artyści pisali na wazach swoje imiona. Słowo ἔγραψεν znaczy „namalował (to)”, więc wskazuje malarza. Słowo ἐποίησεν znaczy „zrobił (to)”. Zwykle wskazuje garncarza, ale niektórzy badacze sądzą, że może oznaczać właściciela warsztatu. Kilku artystów, na przykład Eksekias, podpisywało się oboma słowami.

Każdy kształt miał swoje zadanie. Hydria służyła do noszenia wody, kyliks był szeroką czarą do picia, a krater dużym naczyniem do mieszania wina z wodą. Dziś greckie wazy można oglądać w muzeach na całym świecie, w Atenach, Londynie, Paryżu i Nowym Jorku.