Οι βασιλικοί τάφοι της Βεργίνας

Το χωριό Βεργίνα ιδρύθηκε το 1922 από πρόσφυγες από την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Βρίσκεται περίπου 13 χλμ. από τη Βέροια. Δίπλα του υπάρχουν τα ερείπια ενός πολύ παλαιότερου τόπου, των Αιγών (Αἰγαί), της πρώτης πρωτεύουσας του βασιλείου της Μακεδονίας. Το 1968 ο ιστορικός Νίκολας Χάμοντ ταύτισε αυτά τα ερείπια με τις Αιγές, και οι περισσότεροι ερευνητές το δέχονται σήμερα.

Γύρω στο 400 π.Χ. ή μερικές δεκαετίες αργότερα (οι ειδικοί διαφωνούν), η διοίκηση του βασιλείου μεταφέρθηκε στην Πέλλα, όμως οι Αιγές έμειναν ο τόπος ταφής των βασιλιάδων και ένα τελετουργικό κέντρο. Ο ιστορικός Διόδωρος (19.52) λέει ότι ο Κάσσανδρος έθαψε εκεί τον βασιλιά Φίλιππο Αρριδαίο και τη βασίλισσα Ευρυδίκη, «καθάπερ ἔθος ἦν τοῖς βασιλεῦσι», όπως συνήθιζαν για τους βασιλιάδες. Το 336 π.Χ. ο Φίλιππος Β΄ δολοφονήθηκε στο θέατρο των Αιγών, δίπλα στο ανάκτορό του, και ο γιος του ο Αλέξανδρος ανακηρύχθηκε βασιλιάς στην πόλη. Το 168 π.Χ. οι Ρωμαίοι κατέστρεψαν τις Αιγές.

Το νεκροταφείο των Αιγών έχει 530 τύμβους, σύμφωνα με το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού. Ο τύμβος είναι ένας ταφικός λόφος. Ο μεγαλύτερος, η Μεγάλη Τούμπα, είχε διάμετρο 110 μέτρα και ύψος 13 μέτρα.

Δεν υπήρχε από την αρχή. Ο Πλούταρχος (Πύρρος 26) διηγείται ότι ο βασιλιάς Πύρρος κατέλαβε τις Αιγές και άφησε στην πόλη φρουρά από Γαλάτες. Αυτοί έσκαψαν τους τάφους των βασιλιάδων, πήραν τους θησαυρούς και σκόρπισαν τα οστά, τὰ ὀστᾶ. Το Υπουργείο το χρονολογεί το 276/5 π.Χ., όμως η εκστρατεία του Πύρρου στη Μακεδονία χρονολογείται συνήθως γύρω στο 274 π.Χ. Ύστερα ένας βασιλιάς, ίσως ο Αντίγονος Γονατάς, φαίνεται ότι σκέπασε με έναν τεράστιο σωρό χώμα τους τάφους που είχαν μείνει ανέπαφοι.

Ο Μανόλης Ανδρόνικος, του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, έσκαψε αυτόν τον τύμβο. Στις 8 Νοεμβρίου 1977 μπήκε σε έναν θολωτό τάφο, στον οποίο δεν είχαν φτάσει ποτέ κλέφτες. Η ανασκαφή του τύμβου τελείωσε το 1980.

• Τάφος I: ένας απλός κιβωτιόσχημος τάφος, που συλήθηκε στην αρχαιότητα, με τοιχογραφία της αρπαγής της Περσεφόνης.
• Τάφος II: θολωτός, με δύο θαλάμους και ζωγραφιστή ζωφόρο μήκους 5,56 μέτρων στην πρόσοψη. Βρέθηκε ασύλητος.
• Τάφος III: επίσης ασύλητος, με τα οστά ενός εφήβου. Λέγεται Τάφος του Πρίγκιπα και συχνά συνδέεται με τον Αλέξανδρο Δ΄, κάτι που αμφισβητείται.
• Τάφος IV: σε μεγάλο βαθμό ερειπωμένος.

Στον κύριο θάλαμο του Τάφου II, μια χρυσή λάρνακα, λάρναξ στα αρχαία, περιείχε τα καμένα οστά ενός άνδρα, τυλιγμένα σε πορφυρό ύφασμα. Ο Όμηρος χρησιμοποιεί ήδη τη λέξη για τα οστά του Έκτορα: «χρυσείην ἐς λάρνακα» (Ιλιάδα 24.795). Το Υπουργείο αναφέρει 7.820 γραμμάρια σφυρήλατου χρυσού και αστέρι με 16 ακτίνες στο καπάκι. Ένα χρυσό στεφάνι βελανιδιάς έχει 313 φύλλα και 68 βελανίδια. Στον μπροστινό θάλαμο, μια δεύτερη χρυσή λάρνακα περιείχε τα οστά μιας γυναίκας. Το αστέρι συνδέεται συχνά με τον βασιλικό οίκο της Μακεδονίας, όμως παρόμοια αστέρια υπάρχουν και αλλού: ένα φυλαχτό του 5ου αιώνα π.Χ., που αναφέρεται ότι βρέθηκε στη Σωζόπολη, στη Μαύρη Θάλασσα, έχει ένα με οκτώ ακτίνες.

Ο Ανδρόνικος απέδωσε τον Τάφο II στον Φίλιππο Β΄, και το Υπουργείο τον ονομάζει ακόμη Τάφο του Φιλίππου Β΄. Άλλοι έχουν προτείνει τον γιο του Φιλίππου, τον Αρριδαίο, και τη γυναίκα του, την Αδέα Ευρυδίκη. Η συζήτηση κρατά δεκαετίες:

• Μια ομάδα με επικεφαλής τον Θεόδωρο Αντίκα υπολόγισε την ηλικία του άνδρα περίπου στα 45 και της γυναίκας περίπου στα 32. Η αριστερή της κνήμη είχε σπάσει, και η μία από τις περικνημίδες που βρέθηκαν στον θάλαμό της είναι 3,5 εκ. πιο κοντή από την άλλη.
• Το 2015 μια μελέτη με επικεφαλής τον Αντώνη Μπαρτσιώκα υποστήριξε ότι ένα τραύμα στο γόνατο του άνδρα του Τάφου I ταιριάζει με τη χωλότητα του Φιλίππου, κάτι που θα έβαζε τον Φίλιππο στον Τάφο I και τον Αρριδαίο στον Τάφο II. Σύμφωνα με τον συγγραφέα Ντέιβιντ Γκραντ, ένας άλλος επιστήμονας έχει αμφισβητήσει αν τα οστά αυτά προέρχονται πράγματι από τον Τάφο I.
• Ο Ντέιβιντ Γκραντ ανέφερε το 2020 ότι είχε απορριφθεί η άδεια για εξετάσεις DNA στα οστά των Τάφων II και III.

Ο ίδιος ο τύμβος δεν υπάρχει πια. Ένα κτίσμα του 1993 μοιάζει από έξω με τύμβο και προστατεύει τους τάφους, και οι θησαυροί εκτίθενται εκεί από τον Νοέμβριο του 1997. Το ανάκτορο των Αιγών, που χτίστηκε επί Φιλίππου Β΄, ξανάνοιξε τον Ιανουάριο του 2024, ύστερα από αποκατάσταση 16 ετών.