Olimpos Dağı: gerçek bir dağ ve tanrıların evi

Olimpos Dağı, Yunanca Ὄλυμπος, gerçek bir dağdır ve onu ziyaret edebilirsin. Yunanistan'ın kuzeyinde, Yunanistan'ın Makedonya ve Teselya bölgelerinin sınırındadır. Ülkenin en yüksek dağıdır.

Olimpos'un birkaç zirvesi vardır. Zirveye κορυφή denir. En yüksek zirvenin adı Mitikas'tır. Kaynaklar yüksekliğini 2.917 ya da 2.918 metre olarak verir. Başka bir zirve olan Stefani 2.909 metredir ve Zeus'un Tahtı diye bilinir. Θρόνος, yani taht, bir kralın özel koltuğudur.

Eski Yunancada dağ sözcüğü ὄρος idi. Yunanlar όρος sözcüğünü hâlâ bilir, ama günlük konuşmada βουνό der. Bu sözcük, “tepe” anlamına gelen başka bir eski sözcükten, βουνός sözcüğünden gelir. Herodot, bu sözcüğün Kuzey Afrika'daki Kyrene'de kullanıldığını anlatır.

1938'de Olimpos, Yunanistan'ın ilk millî parkı oldu. 2026'da UNESCO, Olimpos'un daha geniş bölgesini hem doğası hem de kültürü için Dünya Mirası Listesi'ne aldı.

Eski Yunanlar, Olimpos'ta yaşayan tanrılar hakkında öyküler anlatırdı. Bu öyküler tarih değil, mitostur. Onlar hakkında bildiklerimizin çoğu iki şairden, Homeros ile Hesiodos'tan gelir.

Homeros'un İlyada'sında Zeus, Olimpos'un en yüksek zirvesinde tek başına oturur (1.498–499) ve tanrıları orada toplantıya çağırır (8.2–3). Her tanrının Hephaistos'un yaptığı bir evi vardır (1.606–608). Göğün kapıları, Horalar, yani Ὧραι denen tanrıçalara aittir. Onlar kalın bir bulutu, νέφος, açıp kapatır (5.749–751).

Hesiodos, tanrıların evlerini nasıl kazandığını anlatır. Theogonia'sında Olimpos'un tanrıları, başka bir dağdan, Othrys'ten savaşan Titanlarla savaşır. Savaş tam on yıl sürer (632–636). Kykloplar, Zeus için κεραυνός, yani yıldırım yapar (139–141) ve savaşta Zeus Olimpos'tan yıldırımlar fırlatır (689–692).

Bu tanrılar ἀθάνατοι, yani ölümsüzdür: asla ölmezler. Yunanlar onlara dağın adından Olimposlu tanrılar der, bugünkü sözlük de hâlâ Olimpos'un on iki tanrısından söz eder.

Homeros bize Olimpos'un iki farklı resmini verir. İlyada'da dağ karlıdır: şair Οὐλύμπου νιφόεντος, yani “karlı Olimpos'un” diye yazar (18.616). Bu, gerçek bir yüksek dağa benziyor.

Odysseia farklıdır. Orada Olimpos, tanrıların güvenli yurdudur. Rüzgâr onu sarsmaz, yağmur onu ıslatmaz ve kar, χιών, ona yaklaşmaz. Üstündeki gök açıktır ve bulutsuzdur, üzerine beyaz bir ışık yayılır (6.42–46). Hiçbir gerçek dağ böyle değildir. Bu resim insanlar için değil, tanrılar için bir yere benziyor.

Birbirine benzeyen iki adı karıştırma. Olimpos, Yunanistan'ın kuzeyindeki dağdır. Olimpia ise güneyde, Peloponez'in batısında bir Zeus kutsal alanıdır. Antik Olimpiyat Oyunları dağda değil, Olimpia'da yapılırdı.

Evet, ama kanıtlar azdır. 1961'de Agios Antonios adlı, 2.817 metre yüksekliğindeki bir zirveye meteoroloji istasyonu yapıldı ve böylece eski kalıntılar bulundu. Kazıcılar büyük olasılıkla bir sunaktan kalma yanmış toprak, keçi ve koyunların yanmış kemiklerini, çanak çömlek, sikkeler ve üzerinde Zeus Olympios adı olan mermer levha parçaları buldu. Buluntular, MÖ 4. yüzyıldan yaklaşık MS 5. yüzyıla kadar ziyaretler olduğunu gösterir ve sikkelerin çoğu MS 4. ve 5. yüzyıllardandır. Bugün Dion'daki müzededirler.

Dion, Olimpos'un eteğindedir. Burası Makedonların kutsal kentiydi ve Olimposlu tanrılar orada onurlandırılırdı. MÖ 5. yüzyılın sonunda Kral Arkhelaos orada Zeus ve Müzler için bir şenlik başlattı.

Mitikas'a bilinen ilk tırmanış çok geç, 1913'te oldu. Rehber Hristos Kakalos, fotoğrafçı Frédéric Boissonnas ile Daniel Baud-Bovy'yi zirveye götürdü. Kakalos ile Marcel Kurz 1921'de Stefani'ye ulaştı. Antik çağda Mitikas'a çıkan biri oldu mu bilmiyoruz ve orada kurban izine rastlanmadı.