De berg Olympus: een echte berg en het huis van de goden

De berg Olympus, in het Grieks Ὄλυμπος, is een echte berg, en je kunt er naartoe. Hij ligt in het noorden van Griekenland, op de grens tussen de Griekse streken Macedonië en Thessalië. Het is de hoogste berg van het land.

De Olympus heeft meerdere toppen. Een top heet κορυφή. De hoogste top heet Mytikas. De bronnen geven 2917 of 2918 meter. Een andere top, de Stefani, is 2909 meter hoog en staat bekend als de Troon van Zeus. Een θρόνος, een troon, is de bijzondere zetel van een koning.

Het oudgriekse woord voor berg was ὄρος. Grieken kennen het woord όρος nog, maar in het dagelijks leven zeggen ze βουνό. Dat woord komt van een ander oud woord, βουνός, dat “heuvel” betekende. Herodotus vertelt dat men het gebruikte in Cyrene, in Noord-Afrika.

In 1938 werd de Olympus het eerste nationale park van Griekenland. In 2026 zette UNESCO het bredere gebied van de Olympus op de Werelderfgoedlijst, om zijn natuur en zijn cultuur.

De oude Grieken vertelden verhalen over goden die op de Olympus woonden. Deze verhalen zijn mythen, geen geschiedenis, en veel van wat we erover weten komt van twee dichters, Homerus en Hesiodus.

In de Ilias van Homerus zit Zeus alleen op de hoogste top van de Olympus (1.498–499), en daar roept hij de goden bijeen (8.2–3). Elke god heeft een huis, gebouwd door Hephaistos (1.606–608). De poorten van de hemel horen bij godinnen die de Horen heten, de Ὧραι. Zij openen en sluiten een dikke wolk, een νέφος (5.749–751).

Hesiodus vertelt hoe de goden hun huis wonnen. In zijn Theogonie vechten de goden van de Olympus tegen de Titanen, die vechten vanaf een andere berg, de Othrys. De oorlog duurt tien volle jaren (632–636). De Cyclopen maken voor Zeus de κεραυνός, de bliksem (139–141), en in de strijd werpt hij bliksems vanaf de Olympus (689–692).

Deze goden zijn ἀθάνατοι, onsterfelijk: ze gaan nooit dood. De Grieken noemen ze naar de berg de Olympische goden, en het woordenboek van nu spreekt nog steeds over de twaalf goden van de Olympus.

Homerus geeft ons twee verschillende beelden van de Olympus. In de Ilias is de berg besneeuwd: de dichter schrijft Οὐλύμπου νιφόεντος, “van de besneeuwde Olympus” (18.616). Dat klinkt als een echte hoge berg.

De Odyssee is anders. Daar is de Olympus de veilige zetel van de goden. De wind schudt hem niet, de regen maakt hem niet nat en sneeuw, χιών, komt er niet bij in de buurt. De hemel erboven is open en zonder wolken, en een wit licht loopt eroverheen (6.42–46). Geen enkele echte berg is zo. Dit beeld lijkt dus op een plek voor goden, niet voor mensen.

Let op dat je twee namen die op elkaar lijken niet verwart. De Olympus is de berg in het noorden van Griekenland. Olympia is een heiligdom van Zeus in het westen van de Peloponnesos, in het zuiden. De oude Olympische Spelen werden in Olympia gehouden, niet op de berg.

Ja, maar er zijn weinig bewijzen. In 1961 werd een weerstation gebouwd op een top die Agios Antonios heet, 2817 meter hoog, en zo werden oude resten ontdekt. De opgravers vonden verbrande aarde, waarschijnlijk van een altaar, verbrande botten van geiten en schapen, aardewerk, munten en stukken marmeren platen met de naam Zeus Olympios. De vondsten tonen bezoeken van de 4e eeuw v.Chr. tot ongeveer de 5e eeuw n.Chr., en de meeste munten komen uit de 4e en 5e eeuw n.Chr. Nu liggen ze in het museum van Dion.

Dion ligt aan de voet van de Olympus. Het was de heilige stad van de Macedoniërs, waar de Olympische goden werden geëerd. Aan het eind van de 5e eeuw v.Chr. begon koning Archelaüs daar een feest voor Zeus en de Muzen.

De eerste bekende beklimming van de Mytikas kwam heel laat, in 1913. De gids Christos Kakalos bracht de fotograaf Frédéric Boissonnas en Daniel Baud-Bovy naar de top. Kakalos en Marcel Kurz bereikten de Stefani in 1921. We weten niet of iemand in de oudheid op de Mytikas heeft gestaan, en er zijn geen sporen van offers gevonden.