Olimp – prawdziwa góra i dom greckich bogów

Olimp, po grecku Ὄλυμπος, to prawdziwa góra i możesz ją odwiedzić. Leży w północnej Grecji, na granicy greckich regionów Macedonii i Tesalii. To najwyższa góra w kraju.

Olimp ma kilka szczytów. Szczyt to κορυφή. Najwyższy nazywa się Mytikas. Źródła podają 2917 lub 2918 metrów. Inny szczyt, Stefani, ma 2909 metrów i jest znany jako Tron Zeusa. Θρόνος, czyli tron, to szczególne siedzisko króla.

Starogreckie słowo oznaczające górę to ὄρος. Grecy wciąż znają słowo όρος, ale na co dzień mówią βουνό. To słowo pochodzi od innego dawnego słowa, βουνός, które znaczyło „wzgórze”. Herodot pisze, że używano go w Cyrenie, w Afryce Północnej.

W 1938 roku Olimp stał się pierwszym parkiem narodowym Grecji. W 2026 roku UNESCO wpisało szerszy obszar Olimpu na Listę światowego dziedzictwa ze względu na jego przyrodę i kulturę.

Starożytni Grecy opowiadali historie o bogach, którzy mieszkali na Olimpie. Te opowieści to mity, a nie historia. Wiele z tego, co o nich wiemy, pochodzi od dwóch poetów, Homera i Hezjoda.

W Iliadzie Homera Zeus siedzi sam na najwyższym szczycie Olimpu (1.498–499) i tam zwołuje naradę bogów (8.2–3). Każdy bóg ma dom zbudowany przez Hefajstosa (1.606–608). Bramy nieba należą do bogiń zwanych Horami, Ὧραι. Otwierają one i zamykają gęstą chmurę, νέφος (5.749–751).

Hezjod opowiada, jak bogowie zdobyli swój dom. W jego Teogonii bogowie z Olimpu walczą z Tytanami, którzy walczą z innej góry, Otrys. Wojna trwa pełne dziesięć lat (632–636). Cyklopi robią dla Zeusa κεραυνός, czyli piorun (139–141), a w bitwie Zeus ciska pioruny z Olimpu (689–692).

Ci bogowie to ἀθάνατοι, nieśmiertelni: nigdy nie umierają. Grecy nazywają ich od góry bogami olimpijskimi, a dzisiejszy słownik wciąż mówi o dwunastu bogach Olimpu.

Homer daje nam dwa różne obrazy Olimpu. W Iliadzie góra jest ośnieżona: poeta pisze Οὐλύμπου νιφόεντος, „ośnieżonego Olimpu” (18.616). To brzmi jak prawdziwa wysoka góra.

Odyseja jest inna. Tam Olimp to bezpieczna siedziba bogów. Wiatr nim nie wstrząsa, deszcz go nie moczy, a śnieg, χιών, się do niego nie zbliża. Niebo nad nim jest otwarte i bezchmurne, a biały blask się nad nim rozlewa (6.42–46). Żadna prawdziwa góra taka nie jest, więc ten obraz wygląda na miejsce dla bogów, a nie dla ludzi.

Uważaj, żeby nie pomylić dwóch podobnych nazw. Olimp to góra na północy Grecji. Olimpia to sanktuarium Zeusa na zachodzie Peloponezu, na południu. Starożytne igrzyska olimpijskie odbywały się w Olimpii, a nie na górze.

Tak, ale dowodów jest niewiele. W 1961 roku na szczycie zwanym Agios Antonios, o wysokości 2817 metrów, zbudowano stację meteorologiczną i tak odkryto dawne pozostałości. Archeolodzy znaleźli spaloną ziemię, prawdopodobnie z ołtarza, spalone kości kóz i owiec, ceramikę, monety oraz kawałki marmurowych płyt z imieniem Zeusa Olimpijskiego. Znaleziska pokazują wizyty od IV wieku p.n.e. do około V wieku n.e., a większość monet pochodzi z IV i V wieku n.e. Dziś są w muzeum w Dion.

Dion leży u stóp Olimpu. Było to święte miasto Macedończyków, gdzie czczono bogów olimpijskich. Pod koniec V wieku p.n.e. król Archelaos ustanowił tam święto ku czci Zeusa i Muz.

Pierwsze zapisane wejście na Mytikas nastąpiło bardzo późno, w 1913 roku. Przewodnik Christos Kakalos zaprowadził na szczyt fotografa Frédérica Boissonnasa i Daniela Baud-Bovy'ego. Kakalos i Marcel Kurz dotarli na Stefani w 1921 roku. Nie wiemy, czy ktoś w starożytności stanął na Mytikasie, a nie znaleziono tam śladów ofiar.