Homeros’un Odysseia destanı: bölüm bölüm özet

Odysseia, Ὀδύσσεια, küçük İthaka adasının kralı Odysseus hakkında uzun bir şiirdir. Yunanlar Truva Savaşı’nı kazandıktan sonra eve doğru yola çıkar, ama deniz tanrısı Poseidon ona kızgındır ve yolculuk on yıl sürer. Gemilerini ve bütün arkadaşlarını kaybeder. Evde karısı Penelope ve oğlu Telemakhos onu bekler. Yirmi yıldır uzaktadır ve birçok genç soylu, talipler, sarayına yerleşmiştir: yiyeceklerini yerler ve Penelope’nin içlerinden biriyle evlenmesini isterler.

Şiir «ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον», “Anlat bana, ey Musa, o çok yönlü adamı” sözleriyle başlar ve büyük konusu yurda dönüş, yani νόστος’tur. Eski Yunanlar şairin Homeros olduğunu söylerdi, ama Homeros’un kim olduğu ve hem İlyada’yı hem Odysseia’yı tek bir şairin yazıp yazmadığı hâlâ tartışılmaktadır. Şiir uzun bir sözlü şarkı geleneğinden doğmuş ve muhtemelen MÖ 8. yüzyılda biçimini almıştır, ancak bazı bilim insanları onu daha geç bir tarihe yerleştirir. 12.000’den fazla dizesi vardır ve İskenderiye’deki bilginler onu daha sonra 24 bölüme ayırmıştır.

Şiir Odysseus’la başlamaz. Çoğu zaman Telemakheia diye anılan 1–4. bölümlerde tanrılar onun sonunda evine dönebileceğine karar verir. Tanrıça Athena kılık değiştirerek Telemakhos’u ziyaret eder ve onu babasından haber aramaya teşvik eder. Telemakhos İthaka meclisinde taliplere karşı çıkar, sonra yaşlı Nestor’un onu karşıladığı Pylos’a ve Menelaos ile Helene’nin ona bildiklerini anlattığı Sparta’ya gider. Bu sırada talipler dönüş yolunda ona pusu kurmayı planlar.

5. bölümde sonunda Odysseus’la, onu yedi yıldır yanında tutan peri Kalypso’nun adasında karşılaşırız. Zeus, serbest bırakılmasını emretmesi için Hermes’i gönderir. Odysseus bir sal yapar, ama Poseidon onu parçalar ve Odysseus yüzerek Phaiakların ülkesi Skheria’ya ulaşır. 6–8. bölümlerde prenses Nausikaa onu kıyıya yakın bir yerde bulur, kral Alkinoos ile kraliçe Arete de daha adını bile öğrenmeden onu misafir olarak ağırlar. Bu, kutsal konukseverlik görevi olan ξενία’dır. Bir ziyafette ozan Demodokos Truva’nın tahta atını anlatan bir şarkı söyler, Odysseus ağlar ve kral ona kim olduğunu sorar.

9–12. bölümlerde Odysseus, Truva’dan beri yaşadığı serüvenleri uzun bir geri dönüşle Phaiaklara bizzat anlatır. Şiirin en ünlü sahnelerinin çoğu bu dört bölümdedir.

• 9. bölüm: Kikonlar, sonra tatlı meyvesi insanlara eve dönüş yolunu unutturan Lotosyiyenler ve arkadaşlarından altısını yiyen tek gözlü dev Kyklops Polyphemos. Odysseus onu sert şarapla sarhoş eder, adının Οὖτις, “Hiç kimse”, olduğunu söyler ve onu kör eder. Polyphemos, Poseidon’un oğludur: tanrının Odysseus’tan nefret etmesinin nedeni budur.
• 10. bölüm: Aiolos ona rüzgârlarla dolu bir tulum verir, ama tayfalar onu açar; Laistrygonlar onunki dışında bütün gemileri yok eder; büyücü Kirke arkadaşlarının bir kısmını domuza çevirir.
• 11. bölüm: ölüler dünyasının kıyısında kâhin Teiresias’la, annesiyle ve Akhilleus’la konuşur.
• 12. bölüm: direğe bağlı olarak Sirenleri dinler ve Skylla ile Kharybdis’in arasından geçer. Güneş tanrısı Helios’un adasında aç arkadaşları kutsal sığırları yer ve Zeus gemilerini yok eder. Yalnızca Odysseus hayatta kalır ve sürüklenerek Kalypso’nun adasına varır.

13. bölümde Phaiaklar Odysseus’u uyurken evine götürür. Athena, ev halkını sınayabilmesi için onu yaşlı bir dilenciye dönüştürür. 14–16. bölümlerde sadık domuz çobanı Eumaios’un yanında kalır, Sparta’dan dönen Telemakhos da pusudan kurtulur. Baba ile oğul birbirlerini tanır ve intikam planı yapar. Telemakhos talipleri sayar: İthaka’dan ve yakın adalardan 108 genç adam.

17–20. bölümlerde dilenci kendi sarayına girer. Yaşlı köpeği Argos onu tanır, kuyruğunu sallar ve ölür. Talipler onunla alay eder ve ona eşyalar fırlatır. Penelope yabancıyla onu tanımadan konuşur, ama yaşlı dadı Eurykleia bacağındaki bir yara izini tanır. 21. bölümde Penelope bir yarışma düzenler: Odysseus’un yayını kurup on iki baltanın içinden ok geçirebilen adamla evlenecektir. Bunu yalnızca dilenci başarır. 22. bölümde Odysseus, Telemakhos ve iki sadık çobanla birlikte talipleri öldürür. 23. bölümde Penelope onu yalnızca ikisinin bildiği bir sırla sınar: yaşayan bir zeytin ağacının gövdesinden yapılmış yatakları. 24. bölümde yaşlı babası Laertes’le buluşur, taliplerin aileleri ona karşı ayaklanır ve Athena barışı sağlar. Bütün şiirin olayları yalnızca yaklaşık altı hafta sürer.