Bogowie greccy i rzymscy: porównanie imion

Starożytni Grecy wierzyli w wielu bogów. Najważniejsi bogowie mieszkali na Olimpie, najwyższej górze Grecji, dlatego nazywamy ich bogami olimpijskimi. Grecy uważali, że bogowie wyglądają jak ludzie, ale są o wiele silniejsi i nigdy nie umierają.

Królem bogów był Zeus, bóg nieba i piorunów. Poeta Hezjod opowiada jego historię w długim poemacie, Teogonii, czyli „narodzinach bogów”. Po wielkiej wojnie z Tytanami inni bogowie poprosili Zeusa, żeby został ich królem, a Zeus podzielił między nich zaszczyty (Teogonia 881–885). Każdy bóg opiekował się czymś innym. Hera była królową bogów, Posejdon panował nad morzem, Atena była boginią mądrości, a Hermes przynosił wiadomości od bogów. Greckie słowo oznaczające boga to θεός i Grecy używają go do dziś.

Rzymianie mieszkali w Italii. Mieli własnych dawnych bogów o łacińskich imionach. Jowisz był ich bogiem nieba, a Junona jego żoną. Rzymianie poznali Greków dzięki handlowi i greckim miastom w południowej Italii. Słuchali greckich opowieści i oglądali greckie posągi. Stopniowo uznali, że ich bogowie są tymi samymi bogami co greccy. Tak Jowisz został połączony z Zeusem, Junona z Herą, a Merkury z Hermesem.

Niektóre imiona są nawet spokrewnione. Imię Jowisz (Iuppiter) pochodzi od dawnej formy Jovis-pater, „ojciec Jovis”. Słowniki łaciny łączą Jovis z greckim imieniem Ζεύς i z bardzo starym słowem oznaczającym „świecić”, jak jasne niebo. Jeden grecki bóg, Apollo, w ogóle nie potrzebował nowego imienia. W V wieku p.n.e., podczas strasznej zarazy, Rzymianie obiecali Apollinowi świątynię i prosili go o ochronę zdrowia ludu. Zachowali jego greckie imię (Liwiusz 4.25 i 4.29).

W 217 roku p.n.e. Rzym był w wielkim niebezpieczeństwie, w wojnie z Hannibalem. Rzymianie wyprawili ucztę dla dwunastu bogów, ułożonych parami na sześciu łożach: Jowisz z Junoną, Neptun z Minerwą, Mars z Wenus, Apollo z Dianą, Wulkan z Westą i Merkury z Cererą (Liwiusz 22.10). Oto tych samych dwunastu bogów, najpierw z imieniem greckim, potem z rzymskim:

• Zeus (Ζεύς) – Jowisz, król bogów
• Hera (Ἥρα) – Junona, królowa bogów
• Posejdon (Ποσειδῶν) – Neptun, bóg morza
• Atena (Ἀθηνᾶ) – Minerwa, bogini mądrości
• Ares (Ἄρης) – Mars, bóg wojny
• Afrodyta (Ἀφροδίτη) – Wenus, bogini miłości i piękna
• Apollo (Ἀπόλλων) – Apollo, bóg muzyki i światła
• Artemida (Ἄρτεμις) – Diana, bogini łowów
• Hefajstos (Ἥφαιστος) – Wulkan, bóg ognia i kowali
• Hestia (Ἑστία) – Westa, bogini domowego ogniska
• Hermes (Ἑρμῆς) – Merkury, posłaniec bogów
• Demeter (Δημήτηρ) – Ceres, bogini zboża i plonów

To dopasowanie nie jest doskonałe. Każdy rzymski bóg zachował też dawne rzymskie zwyczaje i własne opowieści.

Popatrz nocą w niebo. Niektóre jasne „gwiazdy” powoli przesuwają się z nocy na noc. Grecy nazywali je πλανῆται, czyli „wędrowcy”, i stąd pochodzi słowo planeta. W starożytnej grece planeta nosiła imię boga: „gwiazda Zeusa”, „gwiazda Hermesa”, „gwiazda Afrodyty”. Rzymianie nadali planetom imiona swoich bogów, a polski, angielski i wiele innych języków przejęły imiona rzymskie: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz i Saturn.

Współczesna greka zachowała imiona greckie. Grecki uczeń uczy się, że planety to Ερμής (Merkury), Αφροδίτη (Wenus), Γη (Ziemia), Άρης (Mars), Δίας (Jowisz), Κρόνος (Saturn), Ουρανός (Uran) i Ποσειδώνας (Neptun). Neptun został odkryty dopiero w 1846 roku i dostał łacińskie imię boga morza, więc greka po prostu przetłumaczyła je na Ποσειδώνας. A współczesne imię Δίας pochodzi od Δία, innej dawnej formy imienia Zeus.