Kolos Rodyjski

Rodos to duża νῆσος, czyli wyspa, na południowym wschodzie Morza Egejskiego, blisko wybrzeża dzisiejszej Turcji. W starożytności jej główne miasto, które też nazywało się Rodos, było bogate. Jego statki handlowały w całym basenie Morza Śródziemnego, a jego λιμήν, czyli port, zawsze tętnił życiem.

W 305 r. p.n.e. potężny macedoński książę Demetriusz zaatakował miasto. Przybył z żołnierzami, okrętami i ogromnymi machinami wojennymi, na przykład drewnianymi wieżami na kołach. Taki długi atak nazywa się πολιορκία, czyli oblężenie. Trwało około roku, ale mieszkańcy Rodos się nie poddali. W 304 r. p.n.e. Demetriusz zawarł pokój i odpłynął. Zostawił wiele swoich machin wojennych. Od tamtej pory pamiętamy go jako Demetriusza Poliorketesa, czyli „Oblegającego Miasta”.

Rodyjczycy podziękowali swojemu bogu opiekunowi, Heliosowi, bogu ἥλιος, czyli słońca. Rzymski pisarz Pliniusz opowiada, że zapłacili za ogromny posąg boga pieniędzmi ze sprzedaży machin pozostawionych przez Demetriusza.

Rzeźbiarzem był Chares z miasta Lindos na Rodos. Uczył się sztuki u Lizypa, słynnego rzeźbiarza. Praca trwała 12 lat, a posąg ukończono prawdopodobnie około 280 r. p.n.e.

Posąg miał około 70 łokci wysokości. Łokieć był dawną miarą, długą jak przedramię, więc to ponad 30 metrów: mniej więcej tyle, ile dziesięciopiętrowy blok. Był to najwyższy posąg starożytnego świata. Z zewnątrz był zrobiony z χαλκός, czyli brązu, metalu z miedzi i cyny. W środku były ciężkie kamienie i metalowe pręty. Trzymały brąz na miejscu i sprawiały, że olbrzym stał stabilnie.

Nikt nie wie dokładnie, jak Chares tego dokonał. Historycy sądzą, że budował posąg warstwami, od stóp w górę. Każdą nową część z brązu robiono na miejscu, na tej poniżej. Ludzie byli tak zachwyceni, że zaliczyli posąg do siedmiu cudów świata. Po grecku cud to θαῦμα, coś zdumiewającego.

Kolos nie stał długo. Około 56 lat po ukończeniu Rodos nawiedził silny σεισμός, czyli trzęsienie ziemi. Historycy datują je na około 227 lub 226 r. p.n.e. Posąg złamał się w kolanach i runął na ziemię.

Rodyjczycy go nie podnieśli. Grecki geograf Strabon pisze, że wyrocznia, czyli wiadomość od bogów, zakazała im stawiać go ponownie. Złamany olbrzym leżał więc tam, gdzie upadł, przez setki lat, a podróżni przychodzili go oglądać. Pliniusz pisze, że niewielu ludzi mogło objąć ramionami jego kciuk, a jego palce były większe niż większość posągów. W złamanych kończynach widać było wielkie dziury, jak jaskinie, i kamienie, które trzymały go stabilnie.

Co w końcu stało się z brązem? Pewna kronika bizantyjska podaje, że w 653 lub 654 r. n.e. arabscy żołnierze zdobyli Rodos, a brąz sprzedano kupcowi i wywieziono na 900 wielbłądach. Tę historię zapisano długo po wydarzeniach i niektórzy historycy w nią wątpią.

Może widziałeś obrazki, na których Kolos stoi jedną nogą po każdej stronie wejścia do portu, a statki przepływają między jego nogami. To legenda z dużo późniejszych czasów, a nie historia. Żaden starożytny autor nie pisze, że posąg tak stał. Ten pomysł stał się popularny w średniowieczu, kiedy pielgrzymi zobaczyli resztki starych murów i wież przy porcie i uznali je za części posągu. Później artyści rysowali ten słynny obraz wiele razy.

Posąg z brązu tej wielkości nie mógłby stać z nogami tak szeroko rozstawionymi nad wodą. Tak naprawdę nikt nie wie dokładnie, gdzie stał Kolos. Jedno z nowych badań sugeruje, że stał na wzgórzu w mieście, w sanktuarium Heliosa, tam gdzie dziś stoi średniowieczny zamek. Inni badacze uważają, że stał blisko portu. Nigdy nie znaleziono żadnego kawałka posągu.