Kolosi i Rodosit

Rodosi është një νῆσος e madhe, pra një ishull, në juglindje të Detit Egje, pranë bregut të Turqisë së sotme. Në lashtësi, qyteti i tij kryesor, që quhej gjithashtu Rodos, ishte i pasur. Anijet e tij tregtonin në gjithë Mesdheun, dhe λιμήν i tij, pra porti, ishte gjithmonë plot lëvizje.

Në vitin 305 p.e.s. një princ i fuqishëm maqedonas, Demetri, sulmoi qytetin. Ai erdhi me ushtarë, anije dhe makina të mëdha lufte, si kulla prej druri mbi rrota. Ky sulm i gjatë quhet πολιορκία, pra rrethim. Zgjati rreth një vit, por banorët e Rodosit nuk u dorëzuan. Në vitin 304 p.e.s. Demetri bëri paqe dhe u largua me anijet e tij. Ai la pas shumë nga makinat e tij të luftës. Që atëherë e kujtojmë si Demetri Poliorket, «Rrethuesi i qyteteve».

Rodianët falënderuan perëndinë e tyre mbrojtës, Heliosin, perëndinë e ἥλιος, pra të diellit. Shkrimtari romak Plini tregon se ata paguan një statujë gjigante të perëndisë me paratë nga makinat e luftës që kishte lënë Demetri.

Skulptori quhej Kares dhe ishte nga qyteti i Lindit në Rodos. Ai e kishte mësuar artin e tij nga Lisipi, një skulptor i famshëm. Puna zgjati 12 vjet, dhe statuja u përfundua ndoshta rreth vitit 280 p.e.s.

Statuja ishte rreth 70 kubitë e lartë. Kubiti ishte një masë e vjetër, sa gjatësia e parakrahut, pra kjo bën më shumë se 30 metra: afërsisht sa një pallat me dhjetë kate. Ishte statuja më e lartë e botës së lashtë. Pjesa e jashtme ishte prej χαλκός, pra bronzi, një metal i bërë nga bakri dhe kallaji. Brenda kishte gurë të rëndë dhe shufra metalike. Ato e mbanin bronzin në vend dhe e mbanin gjigantin të qëndrueshëm.

Askush nuk e di saktësisht si ia doli Karesi. Historianët mendojnë se ai e ndërtoi statujën me nivele, duke filluar nga këmbët dhe duke u ngjitur lart. Çdo pjesë e re prej bronzi bëhej në vend, mbi pjesën e poshtme. Njerëzit ishin aq të mahnitur sa e renditën ndër Shtatë Mrekullitë e Botës. Në greqisht mrekullia është θαῦμα, diçka e mahnitshme.

Kolosi nuk qëndroi gjatë në këmbë. Rreth 56 vjet pasi u përfundua, një σεισμός i fortë, pra një tërmet, goditi Rodosin. Historianët e datojnë rreth vitit 227 ose 226 p.e.s. Statuja u thye te gjunjët dhe ra në tokë.

Rodianët nuk e ngritën më. Gjeografi grek Straboni shkruan se një orakull, pra një mesazh nga perënditë, u tha të mos e ngrinin përsëri. Kështu gjiganti i thyer qëndroi aty ku ra për qindra vjet, dhe vizitorët vinin ta shihnin. Plini shkruan se pak njerëz mund ta përqafonin gishtin e madh të tij me krahë, dhe se gishtat e tij ishin më të mëdhenj se shumica e statujave. Brenda gjymtyrëve të thyera dukeshin vrima të mëdha, si shpella, dhe gurët që e kishin mbajtur të qëndrueshëm.

Çfarë ndodhi më në fund me bronzin? Një kronikë bizantine tregon se në vitin 653 ose 654 të e.s. ushtarë arabë pushtuan Rodosin, dhe se bronzi iu shit një tregtari dhe u mor me 900 deve. Kjo histori u shkrua shumë kohë pas ngjarjeve, dhe disa historianë dyshojnë për të.

Ndoshta ke parë figura ku Kolosi qëndron me një këmbë në secilën anë të hyrjes së portit, ndërsa anijet kalojnë mes këmbëve të tij. Kjo është një legjendë nga kohë shumë më të vona, jo histori. Asnjë shkrimtar i lashtë nuk thotë se statuja qëndronte kështu. Ideja u bë e njohur në Mesjetë, kur pelegrinët panë mbetje muresh dhe kullash të vjetra pranë portit dhe menduan se ishin pjesë të statujës. Më vonë, artistët e vizatuan atë figurë të famshme sërish e sërish.

Një statujë bronzi me atë madhësi nuk do të mund të qëndronte me këmbë kaq të hapura mbi ujë. Në të vërtetë, askush nuk e di saktësisht ku qëndronte Kolosi. Një studim i ri sugjeron se ai ndodhej në një kodër të qytetit, në një shenjtërore të Heliosit, aty ku sot ngrihet një kështjellë mesjetare. Ekspertë të tjerë mendojnë se qëndronte pranë portit. Nga statuja nuk është gjetur kurrë asgjë.