Rodos Heykeli (Rodos Kolosu)

Rodos, Ege Denizi'nin güneydoğusunda, bugünkü Türkiye kıyılarına yakın büyük bir νῆσος, yani adadır. Antik çağda adanın yine Rodos adlı ana şehri zengindi. Gemileri bütün Akdeniz'de ticaret yapardı ve λιμήν'i, yani limanı, her zaman hareketliydi.

MÖ 305'te güçlü bir Makedon prensi olan Demetrios şehre saldırdı. Askerlerle, gemilerle ve tekerlekli ahşap kuleler gibi dev savaş makineleriyle geldi. Böyle uzun bir saldırıya πολιορκία, yani kuşatma denir. Kuşatma yaklaşık bir yıl sürdü, ama Rodoslular teslim olmadı. MÖ 304'te Demetrios barış yaptı ve gemileriyle ayrıldı. Savaş makinelerinin çoğunu geride bıraktı. O zamandan beri “Kuşatıcı” anlamına gelen Demetrios Poliorketes adıyla anılır.

Rodoslular koruyucu tanrıları Helios'a, ἥλιος'un, yani güneşin tanrısına teşekkür ettiler. Romalı yazar Plinius, tanrının dev heykelinin Demetrios'un bıraktığı savaş makinelerinden elde edilen parayla ödendiğini anlatır.

Heykeltıraşın adı Khares'ti ve Rodos'taki Lindos kasabasındandı. Sanatını ünlü heykeltıraş Lysippos'tan öğrenmişti. Çalışma 12 yıl sürdü ve heykel muhtemelen MÖ 280 civarında bitti.

Heykel yaklaşık 70 arşın yüksekliğindeydi. Arşın, bir ön kol uzunluğunda eski bir ölçüydü, yani bu 30 metreden fazla eder: aşağı yukarı on katlı bir bina kadar. Antik dünyanın en yüksek heykeliydi. Dışı χαλκός'tan, yani bakır ve kalaydan yapılan bir metal olan bronzdan yapılmıştı. İçinde ağır taşlar ve metal çubuklar vardı. Bunlar bronzu yerinde tutuyor ve devi sağlam tutuyordu.

Khares'in bunu nasıl başardığını kimse tam olarak bilmiyor. Tarihçiler, heykeli ayaklardan başlayıp yukarı doğru katlar halinde yaptığını düşünüyor. Her yeni bronz parça, alttakinin üstünde, yerinde yapılıyordu. İnsanlar o kadar hayran kaldı ki heykeli Dünyanın Yedi Harikası arasında saydılar. Yunancada harika θαῦμα'dır, yani şaşırtıcı bir şey.

Kolos uzun süre ayakta kalmadı. Bitirilmesinden yaklaşık 56 yıl sonra güçlü bir σεισμός, yani deprem, Rodos'u sarstı. Tarihçiler bunu MÖ 227 ya da 226 civarına tarihlendirir. Heykel dizlerinden kırıldı ve yere düştü.

Rodoslular onu yeniden dikmedi. Yunan coğrafyacı Strabon, bir kâhinin, yani tanrılardan gelen bir mesajın, onu yeniden kaldırmamalarını söylediğini yazar. Böylece kırık dev, yüzlerce yıl düştüğü yerde kaldı ve ziyaretçiler onu görmeye geldi. Plinius, çok az insanın kollarıyla başparmağını sarabildiğini ve parmaklarının çoğu heykelden büyük olduğunu yazar. Kırık kolların ve bacakların içinde mağara gibi büyük boşluklar ve onu sağlam tutan taşlar görülüyordu.

Sonunda bronza ne oldu? Bir Bizans kroniğine göre MS 653 ya da 654'te Arap askerleri Rodos'u aldı ve bronz bir tüccara satılarak 900 deveyle götürüldü. Bu hikâye olaylardan çok sonra yazıldı ve bazı tarihçiler ondan şüphe ediyor.

Kolos'u liman girişinin iki yanına birer ayağını basmış, gemiler bacaklarının arasından geçerken gösteren resimler görmüş olabilirsin. Bu, tarih değil, çok daha sonraki zamanlardan kalma bir efsanedir. Hiçbir antik yazar heykelin böyle durduğunu söylemez. Bu fikir Orta Çağ'da, hacılar limanın yanındaki eski surların ve kulelerin kalıntılarını görüp onları heykelin parçaları sandığında yaygınlaştı. Daha sonra sanatçılar bu ünlü resmi tekrar tekrar çizdi.

O büyüklükte bronz bir heykel, bacakları suyun üzerinde bu kadar açık şekilde duramazdı. Aslında Kolos'un tam olarak nerede durduğunu kimse bilmiyor. Yeni bir araştırma, onun şehirde bir tepede, Helios'un bir kutsal alanında, bugün Orta Çağ'dan kalma bir kalenin bulunduğu yerde durduğunu öne sürüyor. Başka uzmanlar ise limanın yakınında durduğunu düşünüyor. Heykelden bugüne kadar hiçbir şey bulunmadı.