De Kolossus van Rhodos

Rhodos is een groot νῆσος, een eiland, in het zuidoosten van de Egeïsche Zee, dicht bij de kust van het huidige Turkije. In de oudheid was de hoofdstad, die ook Rhodos heette, rijk. De schepen dreven handel over de hele Middellandse Zee, en de λιμήν, de haven, was altijd druk.

In 305 v.Chr. viel een machtige Macedonische prins, Demetrios, de stad aan. Hij kwam met soldaten, schepen en enorme oorlogsmachines, zoals houten torens op wielen. Zo’n lange aanval heet een πολιορκία, een beleg. Het duurde ongeveer een jaar, maar de inwoners van Rhodos gaven niet op. In 304 v.Chr. sloot Demetrios vrede en zeilde weg. Veel van zijn oorlogsmachines liet hij achter. Sindsdien kennen we hem als Demetrios Poliorketes, ‘de Stedenbelegeraar’.

De Rhodiërs bedankten hun beschermgod Helios, de god van de ἥλιος, de zon. De Romeinse schrijver Plinius vertelt dat ze een reusachtig beeld van de god betaalden met het geld van de oorlogsmachines die Demetrios had achtergelaten.

De beeldhouwer heette Chares en kwam uit de stad Lindos op Rhodos. Hij had zijn vak geleerd bij Lysippos, een beroemde beeldhouwer. Het werk duurde 12 jaar, en het beeld was waarschijnlijk rond 280 v.Chr. klaar.

Het beeld was ongeveer 70 el hoog. De el was een oude maat, zo lang als een onderarm. Dat is dus meer dan 30 meter: ongeveer zo hoog als een flatgebouw van tien verdiepingen. Het was het hoogste beeld van de oude wereld. De buitenkant was van χαλκός, brons, een metaal gemaakt van koper en tin. Binnenin zaten zware stenen en metalen staven. Die hielden het brons op zijn plaats en hielden de reus stevig overeind.

Niemand weet precies hoe Chares het deed. Historici denken dat hij het beeld in lagen bouwde, van de voeten naar boven. Elk nieuw stuk brons werd ter plekke gemaakt, bovenop het stuk eronder. De mensen waren zo onder de indruk dat ze het beeld bij de Zeven Wereldwonderen rekenden. In het Grieks is een wonder een θαῦμα, iets verbazingwekkends.

De Kolossus bleef niet lang staan. Ongeveer 56 jaar nadat hij klaar was, trof een zware σεισμός, een aardbeving, Rhodos. Historici dateren die rond 227 of 226 v.Chr. Het beeld brak bij de knieën af en viel op de grond.

De Rhodiërs zetten het niet weer overeind. De Griekse aardrijkskundige Strabo schrijft dat een orakel, een boodschap van de goden, hun zei het niet opnieuw op te richten. Zo bleef de gebroken reus honderden jaren liggen waar hij gevallen was, en bezoekers kwamen naar hem kijken. Plinius schrijft dat weinig mensen hun armen om zijn duim konden slaan, en dat zijn vingers groter waren dan de meeste beelden. In de gebroken ledematen zag je grote gaten, als grotten, en de stenen die hem stevig hadden gehouden.

Wat gebeurde er uiteindelijk met het brons? Een Byzantijnse kroniek vertelt dat Arabische soldaten in 653 of 654 n.Chr. Rhodos innamen, en dat het brons aan een koopman werd verkocht en op 900 kamelen werd weggevoerd. Dit verhaal werd lang na de gebeurtenissen opgeschreven, en sommige historici twijfelen eraan.

Misschien heb je plaatjes gezien van de Kolossus met één voet aan elke kant van de haveningang, terwijl schepen tussen zijn benen door varen. Dat is een legende uit veel latere tijd, geen geschiedenis. Geen enkele oude schrijver zegt dat het beeld zo stond. Het idee werd populair in de middeleeuwen, toen pelgrims resten van oude muren en torens bij de haven zagen en dachten dat het stukken van het beeld waren. Later tekenden kunstenaars dat beroemde beeld steeds opnieuw.

Een bronzen beeld van die grootte had nooit met zijn benen zo ver uit elkaar boven het water kunnen staan. Eigenlijk weet niemand precies waar de Kolossus stond. Een recent onderzoek stelt voor dat hij op een heuvel in de stad stond, in een heiligdom van Helios, waar nu een middeleeuws kasteel staat. Andere deskundigen denken dat hij bij de haven stond. Van het beeld is nooit iets teruggevonden.