Αριθμοί στα ελληνικά 0–100: αρίθμηση, τιμές και ώρα

Οι ελληνικοί αριθμοί είναι κανονικοί μόλις μάθει κανείς λίγα βασικά δομικά στοιχεία: τις μονάδες από το 0 έως το 10, μερικές δεκάδες και τις εκατοντάδες. Ο οδηγός αυτός τα συγκεντρώνει όλα με απλή λατινική μεταγραφή, δείχνει πώς σχηματίζεται οποιοσδήποτε αριθμός, ποιοι αριθμοί αλλάζουν ανάλογα με το γένος και πώς χρησιμοποιούμε τους αριθμούς στις τιμές, στα τηλέφωνα και στην ώρα. Είναι χρήσιμος τόσο σε όσους μαθαίνουν ελληνικά όσο και σε όσους τα διδάσκουν. Στη μεταγραφή ο τόνος δείχνει την τονισμένη συλλαβή· το d αποδίδει το δ, το th το θ και το ch το χ.

Όπου δίνονται δύο τύποι, είναι και οι δύο σωστοί: τα εφτά, οχτώ και εννιά είναι οι καθημερινοί προφορικοί τύποι, ενώ τα επτά, οκτώ και εννέα είναι λίγο πιο λόγια και συνηθίζονται στον γραπτό λόγο. Προσέξτε ότι το 11 και το 12 είναι μονολεκτικά και ότι τα 13 έως 19 σχηματίζονται απλώς ως «δέκα-τρία», «δέκα-τέσσερα» κ.ο.κ.

Δεκάδες, εκατοντάδες και χιλιάδες στα ελληνικά

Οι υπόλοιπες εκατοντάδες ακολουθούν το ίδιο μοτίβο: εξακόσια (600), επτακόσια ή εφτακόσια (700), οκτακόσια ή οχτακόσια (800), εννιακόσια (900). Οι δεκάδες από το 30 έως το 90 λήγουν όλες σε -ντα, που προφέρεται -nda, κι έτσι αναγνωρίζονται εύκολα στο άκουσμα.

Πώς σχηματίζονται οι αριθμοί από το 21 έως το 99 και πέρα

Στα ελληνικά λέμε πρώτα τη δεκάδα και μετά τη μονάδα, χωρίς «και» ανάμεσα.

• 21 = είκοσι ένα (íkosi éna), 35 = τριάντα πέντε (triánda pénde), 99 = ενενήντα εννιά (enenínda enniá).
• Το 100 μόνο του είναι εκατό, αλλά πριν από άλλον αριθμό γίνεται εκατόν: 150 = εκατόν πενήντα, 101 = εκατόν ένα.
• Πρώτα οι εκατοντάδες, μετά οι δεκάδες και τέλος οι μονάδες: 365 = τριακόσια εξήντα πέντε.
• Χιλιάδες: το 1.000 είναι χίλια, αλλά από το 2.000 και πάνω μετράμε χιλιάδες: 2026 = δύο χιλιάδες είκοσι έξι, 1.500 = χίλια πεντακόσια.

Στα ελληνικά τα δεκαδικά χωρίζονται με κόμμα και οι χιλιάδες με τελεία: 3,50 σημαίνει τρία και μισό, ενώ 1.000 σημαίνει χίλια. Όσοι έχουν συνηθίσει το αγγλοσαξονικό σύστημα κάνουν συχνά το αντίθετο.

Το γένος: το ένα, το τρία και το τέσσερα αλλάζουν

Όταν μετράμε (ένα, δύο, τρία...) χρησιμοποιούμε τους ουδέτερους τύπους των παραπάνω πινάκων. Μπροστά όμως από ουσιαστικό, οι αριθμοί 1, 3 και 4 συμφωνούν με το γένος του. Όλοι οι άλλοι αριθμοί έως το 199 (μαζί και το 2 και το 11) μένουν άκλιτοι.

Ο ίδιος κανόνας ισχύει και μέσα σε μεγαλύτερους αριθμούς: είκοσι μία γυναίκες, δεκατρείς μαθητές, τριάντα τέσσερις άντρες. Το «ένας» κλίνεται και κατά πτώση: στην αιτιατική γίνεται έναν, γι' αυτό παραγγέλνουμε έναν καφέ, παρακαλώ, ένα σημείο όπου οι ξένοι κάνουν συχνά λάθος. Οι εκατοντάδες από το 200 και η λέξη χίλια επίσης συμφωνούν: διακόσιοι άντρες, διακόσιες γυναίκες, διακόσια παιδιά. Επειδή η χιλιάδα είναι θηλυκό, λέμε τρεις χιλιάδες και τέσσερις χιλιάδες.

Τα τακτικά αριθμητικά: πρώτος, δεύτερος, τρίτος

Τα τακτικά αριθμητικά κλίνονται όπως τα επίθετα, με καταλήξεις αρσενικού, θηλυκού και ουδετέρου (-ος, -η, -ο):

• 1ος πρώτος (prótos), 2ος δεύτερος (défteros), 3ος τρίτος (trítos), 4ος τέταρτος (tétartos), 5ος πέμπτος (pémptos)
• 6ος έκτος, 7ος έβδομος, 8ος όγδοος, 9ος ένατος, 10ος δέκατος
• 20ός εικοστός, 100ός εκατοστός

Παραδείγματα: ο πρώτος όροφος, η δεύτερη μέρα, το τρίτο σπίτι. Στις ημερομηνίες χρησιμοποιούμε απόλυτα αριθμητικά, εκτός από την πρώτη του μήνα: η πρώτη Μαΐου, αλλά στις είκοσι πέντε Μαρτίου.

Το ελληνικό σύστημα αρίθμησης: αριθμοί με γράμματα

Οι αρχαίοι Έλληνες έγραφαν τους αριθμούς με γράμματα, σημειωμένα με μια μικρή γραμμή, την κεραία: αʹ = 1, βʹ = 2, γʹ = 3, δʹ = 4, εʹ = 5, ιʹ = 10, κʹ = 20, ρʹ = 100. Τρία γράμματα που χάθηκαν από το αλφάβητο (το στίγμα, το κόππα και το σαμπί) επιβίωσαν για το 6, το 90 και το 900. Το σύστημα αυτό το βλέπουμε ακόμη σήμερα, αλλά μόνο ως τακτικά: σε κεφάλαια και τόμους (Τόμος Αʹ), σε τάξεις του σχολείου (Αʹ Γυμνασίου) και σε ονόματα βασιλιάδων ή παπών. Το έξι γράφεται σήμερα συνήθως ΣΤʹ. Για τα ίδια τα γράμματα, δείτε τον οδηγό για το ελληνικό αλφάβητο.

Οι αριθμοί στην πράξη: τιμές, τηλέφωνα και ώρα

Τιμές

Ρωτάμε Πόσο κάνει; (póso káni?). Η λέξη ευρώ δεν κλίνεται: ένα ευρώ, δύο ευρώ, είκοσι ευρώ. Επειδή είναι ουδέτερο, παίρνει ουδέτερους τύπους αριθμών: τρία ευρώ, τέσσερα ευρώ. Τα υποδιαιρέματα λέγονται λεπτά, αλλά οι περισσότεροι λένε απλώς τους δύο αριθμούς: τα 3,50 € είναι τρία πενήντα ή, πλήρως, τρία ευρώ και πενήντα λεπτά.

Τηλέφωνα

Οι ελληνικοί αριθμοί τηλεφώνου έχουν δέκα ψηφία: τα κινητά αρχίζουν από 69 και τα σταθερά της Αθήνας από 210. Συχνά τα διαβάζουμε σε ομάδες, π.χ. το 210 ως διακόσια δέκα, αλλά η ανάγνωση ψηφίο προς ψηφίο (δύο, ένα, μηδέν) γίνεται πάντα κατανοητή. Η ερώτηση είναι: Ποιο είναι το τηλέφωνό σου;

Η ώρα

Οι ώρες είναι θηλυκού γένους, γιατί συμφωνούν με τη λέξη η ώρα: Τι ώρα είναι; (ti óra íne?) — Είναι μία, είναι τρεις, είναι τέσσερις. Προσθέτουμε και τέταρτο, και μισή ή παρά τέταρτο: τρεις και μισή = 3:30, πέντε παρά τέταρτο = 4:45. Για τη χρονική στιγμή λέμε στις: στις οχτώ, αλλά στη μία. Το γραμματικό σημείωμα για τις μέρες και την ώρα τα εξηγεί αναλυτικά.

Ηλικία

Πόσων χρονών είσαι; — Είμαι είκοσι πέντε χρονών.

Εξάσκηση στους ελληνικούς αριθμούς

• Διαβάστε το γραμματικό σημείωμα για τα αριθμητικά, με όλους τους τύπους συγκεντρωμένους.
• Εξασκήστε το αυτί σας με τις ασκήσεις ακούω αριθμούς και ακούω την ώρα.
• Εξασκηθείτε στο γένος με την άσκηση τρεις ή τρία; και γράψτε αριθμούς στην άσκηση γράφω αριθμούς και ώρες.
• Μάθετε να χειρίζεστε χρήματα με την άσκηση ευρώ, λεπτά και ρέστα.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς μετράμε ως το δέκα στα ελληνικά;

ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε, έξι, εφτά, οχτώ, εννιά, δέκα (éna, dío, tría, téssera, pénde, éxi, eftá, ochtó, enniá, déka).

Γιατί υπάρχουν δύο λέξεις για το επτά, το οκτώ και το εννέα;

Τα επτά, οκτώ και εννέα είναι οι παλαιότεροι, πιο λόγιοι τύποι· τα εφτά, οχτώ και εννιά είναι οι καθημερινοί προφορικοί. Και οι δύο είναι σωστοί και γίνονται κατανοητοί παντού.

Τρία ή τρεις;

Το τρία συνοδεύει ουδέτερα ουσιαστικά και χρησιμοποιείται στην αρίθμηση· το τρεις συνοδεύει αρσενικά και θηλυκά: τρία παιδιά, αλλά τρεις φίλοι και τρεις ώρες.

Εκατό ή εκατόν;

Εκατό όταν στέκεται μόνο του (εκατό ευρώ), εκατόν όταν ακολουθεί άλλος αριθμός (εκατόν είκοσι, 120).

Οι αριθμοί περιλαμβάνονται στα πρώτα μαθήματα του δωρεάν μαθήματος ελληνικών επιπέδου A1, με ηχητικά και άμεση διόρθωση.