Η ελληνική γραμματική για αρχάριους συνοψίζεται σε δέκα ιδέες: τρία γένη με τα άρθρα τους, τέσσερις πτώσεις, ρήματα που αλλάζουν καταλήξεις, δύο ποιά ενέργειας, το να στη θέση του απαρεμφάτου, δύο λέξεις για την άρνηση, ο γραπτός τόνος, η ελεύθερη σειρά των λέξεων, οι μικρές αντωνυμίες πριν από το ρήμα και ο πληθυντικός. Κανένα δεν είναι δύσκολο από μόνο του· μαζί όμως αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος όσων κάνουν τα ελληνικά να διαφέρουν από άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, όπως τα αγγλικά. Κάθε σημείο παρακάτω είναι σύντομο και παραπέμπει σε μια σημείωση γραμματικής που πηγαίνει πιο βαθιά. Στη μεταγραφή ο τόνος δείχνει την τονισμένη συλλαβή, το ch αποδίδει το χ (όπως στο γερμανικό ach), το d το δ (σαν το αγγλικό th του «this») και το th το θ (σαν το αγγλικό th του «think»).
1. Τρία γένη, κι ένα άρθρο για το καθένα
Κάθε ελληνικό ουσιαστικό είναι αρσενικό, θηλυκό ή ουδέτερο, και το άρθρο μάς λέει ποιο: ο (αρσενικό), η (θηλυκό), το (ουδέτερο). Συνήθως το μαρτυρά και η κατάληξη.
| Γένος | Ελληνικά | Προφορά | Σημασία | Συνηθισμένες καταλήξεις |
|---|---|---|---|---|
| Αρσενικό | ο φίλος | o fílos | αρσενικό σε -ος | -ος, -ας, -ης |
| Θηλυκό | η μητέρα | i mitéra | θηλυκό σε -α | -α, -η |
| Ουδέτερο | το παιδί | to pedí | ουδέτερο σε -ι | -ο, -ι, -μα |
Το αόριστο άρθρο είναι ένας, μία (ή μια), ένα: ένας καφές, μια μπίρα, ένα νερό. Τα ελληνικά χρησιμοποιούν το άρθρο πολύ περισσότερο από τα αγγλικά, ακόμη και με ονόματα: ο Νίκος, η Ελλάδα. Μαθαίνετε πάντα ένα ουσιαστικό μαζί με το άρθρο του. Δείτε άρθρα και γένη.
2. Τέσσερις πτώσεις αλλάζουν την κατάληξη
Τα ελληνικά ουσιαστικά, άρθρα και επίθετα αλλάζουν κατάληξη ανάλογα με τον ρόλο τους στην πρόταση. Υπάρχουν τέσσερις πτώσεις:
- Ονομαστική για το υποκείμενο: Ο Νίκος είναι εδώ. (Ο Νίκος είναι το υποκείμενο.)
- Αιτιατική για το αντικείμενο και μετά από τις περισσότερες προθέσεις: Βλέπω τον Νίκο. (Ο Νίκος είναι το αντικείμενο.)
- Γενική για την κτήση: το σπίτι του Νίκου (το σπίτι ανήκει στον Νίκο).
- Κλητική για να φωνάξουμε κάποιον: Νίκο, έλα! (απευθυνόμαστε στον Νίκο.)
Ξεκινήστε με την ονομαστική και την αιτιατική, που τις χρειάζεστε από την πρώτη μέρα: ονομαστική και αιτιατική. Ακολουθεί η γενική, στη σημείωση η γενική πτώση, και όλο το σύστημα βρίσκεται στη σημείωση το πλήρες σύστημα των πτώσεων.
3. Η κατάληξη του ρήματος δείχνει το πρόσωπο, άρα η αντωνυμία περισσεύει
Τα νέα ελληνικά δεν έχουν απαρέμφατο: η μορφή του λεξικού είναι το πρώτο πρόσωπο, γράφω. Η κατάληξη αλλάζει σε κάθε πρόσωπο, γι' αυτό συνήθως παραλείπουμε την αντωνυμία-υποκείμενο: το γράφω σημαίνει ήδη «εγώ γράφω».
| Πρόσωπο | Ομάδα 1: γράφω | Ομάδα 2: μιλάω | Ομάδα 2: μπορώ |
|---|---|---|---|
| εγώ | γράφω (gráfo) | μιλάω (miláo) | μπορώ (boró) |
| εσύ | γράφεις (gráfis) | μιλάς (milás) | μπορείς (borís) |
| αυτός, αυτή, αυτό | γράφει (gráfi) | μιλάει (milái) | μπορεί (borí) |
| εμείς | γράφουμε (gráfume) | μιλάμε (miláme) | μπορούμε (borúme) |
| εσείς | γράφετε (gráfete) | μιλάτε (miláte) | μπορείτε (boríte) |
| αυτοί, αυτές, αυτά | γράφουν (gráfun) | μιλάνε (miláne) | μπορούν (borún) |
Η πρώτη συζυγία τονίζεται στο θέμα (γράφω)· η δεύτερη στην κατάληξη (μιλάω, μπορώ). Λεπτομέρειες στις σημειώσεις ο ενεστώτας και η δεύτερη συζυγία, και τα πιο χρήσιμα ρήματα στον οδηγό τα 30 πιο συχνά ελληνικά ρήματα.
4. Ο ποιόν ενέργειας: η μεγάλη ιδέα του ελληνικού ρήματος
Αυτή είναι η έννοια που πρέπει οπωσδήποτε να κατανοήσει όποιος μαθαίνει ελληνικά. Τα περισσότερα ρήματα έχουν δύο θέματα: ένα για πράξη που τη βλέπουμε ως διαρκή ή επαναλαμβανόμενη, κι ένα για πράξη που τη βλέπουμε ως στιγμιαία και ολοκληρωμένη. Στο γράφω: γραφ- και γραψ-.
| Εξακολουθητικό (γραφ-) | Στιγμιαίο (γραψ-) | |
|---|---|---|
| Παρελθόν | έγραφα = διάρκεια ή συνήθεια στο παρελθόν | έγραψα = μία ολοκληρωμένη πράξη |
| Μέλλον | θα γράφω = διάρκεια ή επανάληψη στο μέλλον | θα γράψω = μία φορά |
| Μετά το να | να γράφω | να γράψω |
Κάθε μέρα έγραφα ένα γράμμα (συνήθεια), αλλά χθες έγραψα ένα γράμμα (μία φορά). Διαβάστε ποιόν ενέργειας: θα γράφω ή θα γράψω; και μετά τους δύο παρελθοντικούς χρόνους στις σημειώσεις ο αόριστος και ο παρατατικός.
5. Να + ρήμα αντί για απαρέμφατο
Επειδή δεν υπάρχει απαρέμφατο, λέμε θέλω να πάω, και το δεύτερο ρήμα παίρνει κι αυτό κατάληξη προσώπου: θέλεις να πας;, πρέπει να φύγουμε, μπορώ να κάτσω εδώ;. Συνήθως μετά το να χρησιμοποιούμε το στιγμιαίο θέμα, όπως στο σημείο 4. Η σύνταξη αυτή λέγεται υποτακτική· δείτε η υποτακτική με το να και τα μόρια του ρήματος: θα, να, ας, μη.
6. Δύο λέξεις για την άρνηση: δεν και μην
- δεν (den) στις απλές δηλώσεις και ερωτήσεις: δεν ξέρω, δεν έχει νερό;
- μην ή μη (min, mi) μετά το να και στις αρνητικές προσταγές: μην ανησυχείς, σου είπα να μην έρθεις.
- όχι (óchi) είναι η αρνητική απάντηση, και αρνείται επίσης μία μόνο λέξη: όχι σήμερα.
Οι ερωτήσεις δεν χρειάζονται ειδική σειρά λέξεων: αρκεί το ερωτηματικό, που στα ελληνικά είναι το ;. Δείτε άρνηση και ερώτηση.
7. Ο τόνος μετράει
Κάθε λέξη με δύο ή περισσότερες συλλαβές παίρνει έναν γραπτό τόνο στο τονισμένο φωνήεν. Δεν είναι διακοσμητικός: μπορεί να αλλάξει τη σημασία.
| Ελληνικά | Προφορά | Σημασία |
|---|---|---|
| πότε / ποτέ | póte / poté | ερώτηση για χρόνο / καμία φορά |
| γέρος / γερός | yéros / yerós | ηλικιωμένος / δυνατός |
| νόμος / νομός | nómos / nomós | κανόνας δικαίου / διοικητική περιφέρεια |
Ο τόνος μπορεί επίσης να μετακινηθεί όταν αλλάζει η κατάληξη: ο άνθρωπος, του ανθρώπου. Μάθετέ τον στη σημείωση ο τόνος και οι συλλαβές, και τα ίδια τα γράμματα στη σημείωση το ελληνικό αλφάβητο.
8. Η σειρά των λέξεων είναι ελεύθερη
Η κανονική σειρά είναι υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο: Η Μαρία πίνει καφέ. Επειδή όμως οι καταλήξεις δείχνουν ποιος κάνει τι, οι λέξεις μπορούν να μετακινηθούν για έμφαση: Καφέ πίνει η Μαρία (έμφαση στο τι πίνει). Οι ερωτήσεις κρατούν την ίδια σειρά με τις δηλώσεις και ξεχωρίζουν από τον επιτονισμό: Η Μαρία πίνει καφέ; Τα επίθετα μπαίνουν πριν από το ουσιαστικό: ένα μεγάλο σπίτι. Περισσότερα στη σημείωση η σειρά των λέξεων.
9. Οι μικρές αντωνυμίες μπαίνουν πριν από το ρήμα
Οι αδύνατοι τύποι των αντωνυμιών είναι σύντομες, άτονες λέξεις που μπαίνουν πριν από το ρήμα: τον ξέρω, σ' αγαπώ, μου αρέσει, σου το δίνω. Μόνο με την προστακτική πηγαίνουν μετά το ρήμα: δώσε μου το νερό, πες μου. Οι ίδιες μικρές λέξεις δείχνουν και κτήση, μετά το ουσιαστικό: το σπίτι μου, η μητέρα σου. Δείτε με, σε, τον: οι αντωνυμίες και κτητικά: το βιβλίο μου.
10. Ο πληθυντικός: λίγα μοτίβα καλύπτουν τα περισσότερα ουσιαστικά
| Ενικός | Πληθυντικός | Προφορά | Σημασία |
|---|---|---|---|
| ο φίλος | οι φίλοι | i fíli | -ος → -οι |
| ο άντρας | οι άντρες | i ándres | -ας → -ες |
| η μέρα | οι μέρες | i méres | -α → -ες |
| η φωνή | οι φωνές | i fonés | -η → -ες |
| το βιβλίο | τα βιβλία | ta vivlía | -ο → -α |
| το παιδί | τα παιδιά | ta pediá | -ι → -ιά |
| το όνομα | τα ονόματα | ta onómata | -μα → -ματα |
Τα επίθετα ακολουθούν το γένος και τον αριθμό του ουσιαστικού: οι καλοί φίλοι, οι ωραίες μέρες, τα μικρά παιδιά. Δείτε ο πληθυντικός των ουσιαστικών και επίθετα: καλός -ή -ό.
Με ποια σειρά να μάθει κανείς την ελληνική γραμματική;
- Εβδομάδες 1 ως 4: το αλφάβητο, άρθρα και γένη, είμαι και έχω, ο ενεστώτας, η άρνηση.
- Μήνες 2 και 3: η αιτιατική, ο πληθυντικός, οι αδύνατοι τύποι των αντωνυμιών, θέλω να, ο μέλλοντας με το θα.
- Μετά (A2): ο αόριστος και ο παρατατικός, η γενική, τα κτητικά, η προστακτική.
Όλες οι σημειώσεις γραμματικής είναι ταξινομημένες ανά επίπεδο στη σελίδα γραμματικής. Για ένα πλήρες πρόγραμμα μελέτης, δείτε πώς να μάθετε ελληνικά.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι δύσκολη η ελληνική γραμματική;
Έχει περισσότερες καταλήξεις από τα αγγλικά, αλλά είναι κανονική. Οι δύο πραγματικές δυσκολίες είναι οι πτώσεις και ο ποιόν ενέργειας· όλα τα άλλα είναι γνωστά από άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες.
Πόσες πτώσεις έχουν τα ελληνικά;
Τέσσερις: ονομαστική, γενική, αιτιατική και κλητική. Τα αρχαία ελληνικά είχαν και δοτική, που στα νέα ελληνικά αντικαταστάθηκε από το σε + αιτιατική.
Έχουν τα ελληνικά απαρέμφατο;
Όχι. Τα νέα ελληνικά χρησιμοποιούν να + κλιτό ρήμα: θέλω να φάω, θέλεις να φας.
Χρειάζεται γραμματική για να αρχίσει κανείς να μιλά ελληνικά;
Όχι για την αρχή: φράσεις όπως τι κάνεις; και θα ήθελα έναν καφέ λειτουργούν χωρίς ανάλυση. Λίγη γραμματική νωρίς όμως, κυρίως τα άρθρα και οι καταλήξεις των ρημάτων, κάνει την πρόοδο πολύ πιο γρήγορη μετά τις πρώτες εβδομάδες.
Αυτά τα δέκα σημεία διδάσκονται ένα ένα, με ασκήσεις και ήχο, στο δωρεάν μάθημα ελληνικών A1. Μπορείτε να ξεκινήσετε εδώ.