Τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου

Πριν από πολλά χρόνια, οι Έλληνες ταξιδιώτες αγαπούσαν να επισκέπτονται υπέροχα κτίρια και έργα τέχνης, και έφτιαχναν καταλόγους με τα καλύτερα. Ο πιο παλιός κατάλογος που ξέρουμε είναι γραμμένος σε ένα κομμάτι πάπυρο, ένα αρχαίο είδος χαρτιού, από τον 2ο αιώνα π.Χ. Αναφέρει επτά θεάματα, πράγματα για να τα δεις: έργα που πρέπει να δεις με τα μάτια σου.

Αργότερα, οι συγγραφείς τα ονόμασαν θαύματα. Θαῦμα είναι κάτι τόσο μεγάλο, που σε κάνει να κοιτάς με έκπληξη. Ο αριθμός ήταν πάντα ἑπτά, επτά, αλλά ο κατάλογος δεν ήταν πάντα ίδιος. Οι πρώτοι κατάλογοι είχαν το τεῖχος, το μεγάλο τείχος, της πόλης της Βαβυλώνας. Πολύ αργότερα, τον 6ο αιώνα μ.Χ., τη θέση του πήρε ο Φάρος της Αλεξάνδρειας.

Αυτός είναι ο κατάλογος που χρησιμοποιούν σήμερα τα περισσότερα βιβλία: η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας, οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας, ο ναός της Άρτεμης στην Έφεσο, το άγαλμα του Δία στην Ολυμπία, το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, ο Κολοσσός της Ρόδου και ο Φάρος της Αλεξάνδρειας. Τα πέντε τα έφτιαξαν Έλληνες χτίστες και καλλιτέχνες. Και τα επτά ήταν διάσημα για το μέγεθός τους, την ομορφιά τους και τη μεγάλη τέχνη των ανθρώπων που τα έφτιαξαν.

Το πιο παλιό θαύμα είναι η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας, στην Αίγυπτο. Οι Έλληνες ονόμαζαν αυτό το σχήμα πυραμίς, πυραμίδα. Χτίστηκε ως τάφος για τον φαραώ Χέοπα, που βασίλευε γύρω στο 2550 π.Χ. Όταν ήταν καινούργια, είχε ύψος περίπου 146 μέτρα. Ήταν ήδη περίπου 2.400 χρονών όταν γράφτηκε ο πρώτος ελληνικός κατάλογος, και είναι το μόνο θαύμα που στέκεται ακόμα σήμερα. Οι αρχαιολόγοι βρήκαν την πόλη όπου ζούσαν οι εργάτες της. Δεν ήταν δούλοι, όπως πιστεύουν πολλοί, αλλά πληρωμένοι εργάτες με άφθονο φαγητό.

Το δεύτερο θαύμα είναι ένα μυστήριο. Έλληνες συγγραφείς περιγράφουν έναν όμορφο κῆπον, έναν κήπο, στη Βαβυλώνα, στο σημερινό Ιράκ, με δέντρα που φύτρωναν σε ψηλές αναβαθμίδες, σαν τα σκαλιά ενός θεάτρου. Μόνο ένας συγγραφέας, ο Ιώσηπος, λέει ότι τον έφτιαξε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ Β΄. Οι αρχαιολόγοι δεν βρήκαν κανένα ίχνος του στη Βαβυλώνα, και οι πήλινες πινακίδες που βρέθηκαν εκεί δεν τον αναφέρουν. Η Στέφανι Ντάλεϊ, ιστορικός στην Οξφόρδη, πιστεύει ότι ο κήπος βρισκόταν στην πραγματικότητα στη Νινευή, σχεδόν 500 χιλιόμετρα βορειότερα, στο παλάτι του Ασσύριου βασιλιά Σενναχερίμ, γύρω στο 700 π.Χ. Δεν συμφωνούν όλοι, γι’ αυτό το ερώτημα μένει ανοιχτό.

Ο ναός της Άρτεμης βρισκόταν στην Έφεσο, μια ελληνική πόλη στην ακτή της σημερινής Τουρκίας. Ο Ηρόδοτος λέει ότι ο πλούσιος βασιλιάς Κροίσος πλήρωσε τις περισσότερες κολόνες του. Το 356 π.Χ., ένας άντρας που λεγόταν Ηρόστρατος του έβαλε φωτιά. Ο Πλούταρχος λέει ότι κάηκε την ημέρα που γεννήθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος. Οι Εφέσιοι έχτισαν έναν καινούργιο ναό από μάρμαρον, μάρμαρο, και οι γυναίκες έδωσαν ακόμα και τα κοσμήματά τους για να πληρωθεί. Οι κολόνες του είχαν ύψος περίπου 18 μέτρα.

Το άγαλμα του Δία στην Ολυμπία το έφτιαξε ο Αθηναίος γλύπτης Φειδίας γύρω στο 430 π.Χ. Ο θεός καθόταν σε θρόνο, είχε ύψος περίπου 13 μέτρα και ήταν ντυμένος με χρυσάφι και ελεφαντόδοντο. Η σελίδα μας για την Ολυμπία λέει την ιστορία του.

Το Μαυσωλείο ήταν ένας τεράστιος τάφος στην Αλικαρνασσό, το σημερινό Μπόντρουμ της Τουρκίας. Φτιάχτηκε για τον Μαύσωλο, έναν άρχοντα της περιοχής της Καρίας, που πέθανε γύρω στο 353 π.Χ. Ο Πλίνιος λέει ότι τον έχτισε η γυναίκα του, η Αρτεμισία. Τέσσερις διάσημοι Έλληνες γλύπτες στόλισαν τις τέσσερις πλευρές του, και στην κορυφή υπήρχε μια κλιμακωτή πυραμίδα με ένα άρμα που το έσερναν τέσσερα άλογα. Το όνομά του μας έδωσε τη λέξη μαυσωλεῖον, μεγαλοπρεπής τάφος.

Τα δύο τελευταία ελληνικά θαύματα τελείωσαν γύρω στο 280 π.Χ.: ο γιγάντιος χάλκινος θεός Ήλιος της Ρόδου και ο ψηλός πύργος με τη φωτιά στην κορυφή, που οδηγούσε τα πλοία στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας. Το καθένα έχει τη δική του σελίδα σε αυτόν τον ιστότοπο.

Από τα επτά θαύματα, μόνο η Μεγάλη Πυραμίδα στέκεται ακόμα. Σεισμοί, φωτιές και πόλεμοι κατέστρεψαν τα άλλα. Το άγαλμα του Δία μάλλον μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου το έκαψε μια φωτιά το 475 μ.Χ. Ο ναός της Άρτεμης είχε χαθεί περίπου τον 3ο αιώνα μ.Χ. Ο πύργος της Αλεξάνδρειας γκρεμίστηκε από σεισμούς τον 14ο αιώνα, και δύτες βρήκαν τις τεράστιες πέτρες του στον βυθό της θάλασσας.

Μερικά κομμάτια σώζονται σε μουσεία. Το 1856, αρχαιολόγοι που δούλευαν για το Βρετανικό Μουσείο βρήκαν αγάλματα και ανάγλυφες σκηνές από το Μαυσωλείο. Το 1869, ο Τζον Τέρτλ Γουντ βρήκε κομμάτια από τον ναό της Άρτεμης, ανάμεσά τους μια σκαλισμένη βάση κολόνας. Σήμερα μπορείς να τα δεις στο Λονδίνο. Στο Μπόντρουμ και στην Έφεσο, έχουν μείνει μόνο λίγες πέτρες και θεμέλια, εκεί όπου κάποτε στέκονταν τα μεγάλα κτίρια.

Τα θαύματα ζουν και μέσα στις λέξεις. Ένας τεράστιος τάφος λέγεται ακόμα μαυσωλείο σε πολλές γλώσσες, και στα ελληνικά η λέξη θαύμα χρησιμοποιείται κάθε μέρα, όπως θα δεις παρακάτω.