Antik Yunanca öğreniyorum: Modern Yunanca ne kadar zor?

Graecum için, liceo classico’daki bir versione için ya da A level’ın zorunlu bir metni için Platon veya Ksenofon çevirdiyseniz, Modern Yunancaya diğer yeni başlayanlardan çok önde başlarsınız. Alfabe aynıdır, pek çok sözcüğün yazımı da öyle: ἄνθρωπος hâlâ άνθρωπος, θάλασσα hâlâ θάλασσα, ψυχή hâlâ ψυχή. Adların hâlâ üç cinsi, bir tanımlığı ve durumları vardır, eylemler de hâlâ görünüşü ayırt eder; yani Attika düzyazısı için öğrendiğiniz kategoriler, Modern Yunanca dilbilgisinin kullandığı kategorilerdir.

Resmî Yunanca, yani gazetelerin, tabelaların ve resmî formların dili, ilk bakışta çözümleyebileceğiniz sözcüklerle doludur. Bir fırın hâlâ «πρατήριο άρτου», yani ekmek satış yeri, bir balıkçı da «ιχθυοπωλείο» adını taşıyabilir. Okuma çabuk gelir. Emek isteyen, dinlemek ve konuşmaktır.

Yunanistan dışındaki pek çok okul, bilimsel bir yeniden kurgu olan Erasmus sesletimini öğretir. Yunanlar aynı harfleri başka türlü okur ve değişimin çoğu modern devletten çok önce gerçekleşmiştir. Yunan Dili Merkezi, daha Koine döneminde itasizmin -εις ve -ῃς gibi ekleri aynı duyurduğunu ve uzun-kısa ünlü arasındaki eski ayrımın nasıl kaybolduğunu anlatır.

Uygulamada η, ι, υ, ει ve οι hepsi [i], αι ise [e] okunur. β, γ ve δ yumuşak sürtünmeli seslerdir; bu yüzden sözlük υδραυλικός sözcüğünü [iðravlikós] diye gösterir, αυ da [av] okunur. Vurgu bir ezgi değil, bir baskı vurgusudur. Modern yazım tarihsel harfleri korur; böylece gözünüz, kulağınızın henüz yakalayamadığı sözcükleri tanır. Bugün Yunanca ayrıca tek bir vurgu işaretiyle, monotonik sistemle ve soluk işaretleri olmadan yazılır.

Ezberlediklerinizin çoğu artık yok. Yunan Dili Merkezi’ne göre MÖ 1. yüzyılın edebî olmayan papirüsleri yönelme durumunun yerine önce belirtme, sonra tamlayan durumunu kullanmaya başlar. Bugün bu durum yalnızca εντάξει (tamam), τοις μετρητοίς (peşin) ve δόξα σοι ο Θεός (Tanrı’ya şükür) gibi kalıplaşmış sözlerde yaşar. Optatif ortadan kalkmıştır; 10. yüzyılda kullanımı çok daralan ve 16. yüzyıla kadar yiten mastar da öyle. Tek izi, Yunanca dilbilgilerinin hâlâ απαρέμφατο dediği, perfect zamandaki sabit biçimdir: «έχω γράψει».

Yerlerini yeni yapılar alır. Ksenofon’un mastar yazdığı yerde Modern Yunanca, ἵνα’dan gelen να ile dilek kipini kullanır: «θέλω να γράψω», yazmak istiyorum. Gelecek zaman, θέλει να’dan doğan θα ilgeciyle kurulur: «θα γράψω», yazacağım. Dolaylı nesne σε ile belirtme durumuna ya da tamlayan durumunda bir adılla anlatılır: «δώσε μου», bana ver. Dilbilgisi Attikacadan hafiftir, ama bunlar edinilmesi gereken yeni alışkanlıklardır.

En büyük sürpriz, en sıradan sözcüklerin sık sık değişmiş olmasıdır. Pek çok modern sözcük, -ιον ile biten Helenistik küçültmelerden gelir. Küçük bir katık anlamındaki ve Yuhanna 6:9’da iki balık için kullanılan Ὀψάριον, ψάρι oldu; küçük bir lokma anlamındaki ψωμίον, ψωμί oldu; küçük göz anlamındaki ὀμμάτιον, μάτι oldu; şarabı suyla karıştırma anlamındaki κρᾶσις ise κρασί sözcüğünü verdi. ὕδωρ bile yerini νερό sözcüğüne bıraktı; bu da taze su anlamındaki νηρὸν ὕδωρ’dan gelir.

Eski sözcükler kaybolmadı. Daha yüksek bir üsluba taşındılar: ιχθύς, άρτος ve οίνος resmî ya da kilise sözcükleridir ve Efkaristiya hâlâ «ο άρτος και ο οίνος» diye anılır. Klasik dil öğrencisi için pratik kural şudur: önce gündelik sözcüğü öğrenin, eski sözcüğü resmî söz varlığı olarak saklayın. Peki Modern Yunanca ne kadar zor? Okumak kısa bir adımdır. Dinlemek ve konuşmak düzenli alıştırma ister, ama hiçbir zaman sıfırdan başlamazsınız.