Nepravilni glagoli
Glagoli čiji se aorist ne može predvideti iz sadašnjeg vremena — malobrojni, ali veoma česti.
Osnovno načelo
Kod nepravilnih glagola aorist se ne gradi na uobičajen način od prezenta: «βλέπω — είδα», «λέω — είπα», «πηγαίνω — πήγα». Ipak postoje manje grupe sa zajedničkim obrascima, na primer glagoli na -αίνω. Zato uči glavne oblike u parovima ili trojkama i ne pretpostavljaj da jedan oblik određuje sve ostale.
- Πέρσι πήγα στην Κρήτη.Prošle godine otišao sam na Krit.
- Ήπια τον καφέ μου πολύ γρήγορα.Vrlo brzo sam popio kafu.
- Έφαγα ήδη· δεν πεινάω.Već sam jeo; nisam gladan.
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| βλέπω | είδα | — |
| λέω | είπα | — |
| τρώω | έφαγα | — |
| πίνω | ήπια | — |
| πηγαίνω | πήγα | — |
| έρχομαι | ήρθα | — |
Četiri oblika koja vredi pamtiti
Kod čestih glagola korisno je zapisati prezent i aktivni aorist, a po potrebi i pasivni aorist i pasivni particip: «δίνω — έδωσα — δόθηκα — δοσμένος». Ta četiri oblika su pomoć pri učenju, a ne strogo pravilo: neki glagoli nemaju čest pasivni oblik ili u njemu menjaju značenje.
- Έδωσα την απάντηση αμέσως.Odmah sam dao odgovor.
- Το γράμμα στάλθηκε χθες.Pismo je poslato juče.
- Το δωμάτιο είναι ήδη παρμένο.Soba je već zauzeta.
| ενεστώτας | αόρ. ενεργ. | αόρ. παθ. | μετοχή παθ. |
|---|---|---|---|
| βλέπω | είδα | ειδώθηκα | ιδωμένος |
| λέω | είπα | ειπώθηκα | ειπωμένος |
| τρώω | έφαγα | φαγώθηκα | φαγωμένος |
| δίνω | έδωσα | δόθηκα | δοσμένος |
| παίρνω | πήρα | πάρθηκα | παρμένος |
| στέλνω | έστειλα | στάλθηκα | σταλμένος |
| βάζω | έβαλα | βάλθηκα | βαλμένος |
| μαθαίνω | έμαθα | μαθεύτηκα | μαθημένος |
Grupa 1: nepredvidivi oblici
U ovoj grupi osnove prezenta i aorista znatno se razlikuju: «βλέπω — είδα» (videti), «λέω — είπα» (reći), «τρώω — έφαγα» (jesti), «πίνω — ήπια» (piti). Ove česte oblike najbolje je učiti u kratkim rečenicama.
- Δεν είπα τίποτα σε κανέναν.Nikome nisam ništa rekao.
- Βρήκα τα κλειδιά κάτω από το τραπέζι.Našao sam ključeve ispod stola.
- Έβγαλα τα παπούτσια μου στην πόρτα.Izuo sam cipele kod vrata.
- Έβαλα το φαγητό στο ψυγείο.Stavio sam hranu u frižider.
| ενεστώτας | αόριστος | μετοχή παθ. |
|---|---|---|
| βλέπω | είδα | ιδωμένος |
| λέω | είπα | ειπωμένος |
| τρώω | έφαγα | φαγωμένος |
| πίνω | ήπια | πιωμένος |
| δίνω | έδωσα | δοσμένος |
| παίρνω | πήρα | παρμένος |
| βρίσκω | βρήκα | — |
| βάζω | έβαλα | βαλμένος |
| βγάζω | έβγαλα | βγαλμένος |
Grupa 2: glagoli na -αίνω
Mnogi glagoli na -αίνω imaju u aoristu drugu osnovu, često sa -ηκ- ili -εβ-/-ηβ-, i gube -αιν-: «μπαίνω — μπήκα», «βγαίνω — βγήκα», «ανεβαίνω — ανέβηκα», «καταλαβαίνω — κατάλαβα». To je koristan obrazac, ali nije mehaničko pravilo za svaki glagol na -αίνω; uči i njegov aorist.
- Μπήκα στην τάξη πέντε λεπτά αργά.Ušao sam u učionicu sa pet minuta zakašnjenja.
- Ανέβηκα με τα πόδια στον τέταρτο όροφο.Popeo sam se peške na četvrti sprat.
- Δεν κατάλαβα τίποτα από τη διάλεξη.Nisam ništa razumeo od predavanja.
- Τι έπαθες;Šta ti se dogodilo?
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| μπαίνω | μπήκα | — |
| βγαίνω | βγήκα | — |
| ανεβαίνω | ανέβηκα | — |
| κατεβαίνω | κατέβηκα | — |
| μαθαίνω | έμαθα | μαθημένος |
| καταλαβαίνω | κατάλαβα | — |
| παθαίνω | έπαθα | — |
| τυχαίνω | έτυχα | — |
Grupa 3: kretanje i stanje
Glagoli kretanja i stanja često nemaju uobičajen pasivni par s istim osnovnim značenjem, kao «πηγαίνω», «έρχομαι», «φεύγω», «μένω», «τρέχω» i «ζω». To ne znači da su svi srodni oblici nemogući ili da ne postoji particip: «πέφτω — πεσμένος». Prazna kolona u tabeli znači samo da nema ustaljenog pasivnog oblika s istim osnovnim značenjem.
- Έφυγαν νωρίς το πρωί.Otišli su rano ujutru.
- Έμεινα σπίτι όλο το Σαββατοκύριακο.Ostao sam kod kuće ceo vikend.
- Έτρεξα για να προλάβω το λεωφορείο.Trčao sam da stignem autobus.
- Τα φύλλα ήταν πεσμένα στον δρόμο.Opalo lišće ležalo je na ulici.
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| πηγαίνω | πήγα | — |
| έρχομαι | ήρθα | — |
| φεύγω | έφυγα | — |
| μένω | έμεινα | — |
| πέφτω | έπεσα | πεσμένος |
| τρέχω | έτρεξα | — |
| ζω | έζησα | — |
Grupa 4: pasivni oblik, aktivno značenje
Deponentni glagoli imaju medijalno-pasivni oblik na -ομαι ili -άμαι, ali njihovo osnovno značenje nije pasivno: «έρχομαι» (doći), «γίνομαι» (postati), «κάθομαι» (sedeti), «θυμάμαι» (sećati se), «φοβάμαι» (plašiti se), «κοιμάμαι» (spavati), «χρειάζομαι» (trebati), «σκέφτομαι» (misliti). Uči svaki kao zaseban glagol zajedno s aoristom; ne pretpostavljaj da postoji aktivni oblik na -ω.
- Έγινε γιατρός στα τριάντα του.Postao je lekar sa trideset godina.
- Δεν θυμάμαι πού άφησα το τηλέφωνο.Ne sećam se gde sam ostavio telefon.
- Φοβήθηκα πολύ με τον θόρυβο.Veoma sam se uplašio zbog buke.
- Χρειάστηκα δύο ώρες για να το τελειώσω.Trebala su mi dva sata da to završim.
| ενεστώτας | αόριστος | σημασία |
|---|---|---|
| έρχομαι | ήρθα | κίνηση |
| γίνομαι | έγινα | μεταβολή |
| κάθομαι | κάθισα | στάση |
| θυμάμαι | θυμήθηκα | μνήμη |
| φοβάμαι | φοβήθηκα | φόβος |
| κοιμάμαι | κοιμήθηκα | ύπνος |
| χρειάζομαι | χρειάστηκα | ανάγκη |
| σκέφτομαι | σκέφτηκα | σκέψη |
Kako ih učiti?
Ne pokušavaj da zapamtiš sve odjednom. Počni od najčešćih parova i ponavljaj ih u celim rečenicama: «Χθες είδα μια ταινία» (juče sam gledao film); «Αύριο θα δω άλλη» (sutra ću gledati drugi). Beleži aorist zajedno s budućim oblikom svršenog vida, jer koriste istu osnovu.
- Χθες είδα μια ταινία.Juče sam gledao film.
- Αύριο θα δω άλλη.Sutra ću gledati drugi.
- Ήρθε χθες και θα έρθει πάλι την Παρασκευή.Došao je juče i doći će opet u petak.
Česta pitanja
Koji su glagoli nepravilni u savremenom grčkom?
Kod ovih glagola aorist se ne može lako izvesti iz prezenta: «πηγαίνω → πήγα» (ići), «πίνω → ήπια» (piti), «τρώω → έφαγα» (jesti), «λέω → είπα» (reći), «βρίσκω → βρήκα» (naći). To su česti glagoli; uči njihove oblike u rečenicama, kao «Πέρσι πήγα στην Κρήτη» (prošle godine otišao sam na Krit).
Kako je najlakše naučiti grčke nepravilne glagole?
Najpre uči najčešće oblike u celim rečenicama. Zabeleži prezent i aktivni aorist, a gde je potrebno i pasivni aorist i pasivni particip. Nema svaki glagol uobičajen pasivni oblik s istim značenjem. Uporedi «Χθες είδα μια ταινία» (juče sam gledao film) i «Αύριο θα δω άλλη» (sutra ću gledati drugi).
Šta su deponentni glagoli u grčkom?
To su glagoli medijalno-pasivnog oblika bez osnovnog pasivnog značenja, kao «γίνομαι» (postati), «θυμάμαι» (sećati se) i «φοβάμαι» (plašiti se). «Δεν θυμάμαι πού άφησα το τηλέφωνο» znači: ne sećam se gde sam ostavio telefon. Uči svaki glagol zasebno; ne pretpostavljaj da postoji odgovarajući aktivni oblik na -ω.