Düzensiz fiiller
Aoristi şimdiki zamandan çıkarılamayan fiiller — sayıca az ama en sık kullanılanlar.
İlke
Düzensiz fiil, şimdiki zamanla aorist arasında gövde değiştirir. Kural yoktur: çiftler hâlinde öğrenilir.
- Πέρσι πήγα στην Κρήτη.Geçen yıl Girit’e gittim.
- Ήπια τον καφέ μου πολύ γρήγορα.Kahvemi çok hızlı içtim.
- Έφαγα ήδη· δεν πεινάω.Yemek yedim; aç değilim.
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| βλέπω | είδα | — |
| λέω | είπα | — |
| τρώω | έφαγα | — |
| πίνω | ήπια | — |
| πηγαίνω | πήγα | — |
| έρχομαι | ήρθα | — |
Akılda tutulacak dört biçim
Düzensiz bir fiilde şimdiki zaman hiçbir şey öngörmez. Bunun yerine dörtlüyü tutun: şimdiki zaman, etken aorist, edilgen aorist ve edilgen sıfat-fiil.
- Έδωσα την απάντηση αμέσως.Cevabı hemen verdim.
- Το γράμμα στάλθηκε χθες.Mektup dün gönderildi.
- Το δωμάτιο είναι ήδη παρμένο.Oda çoktan tutulmuş.
| ενεστώτας | αόρ. ενεργ. | αόρ. παθ. | μετοχή παθ. |
|---|---|---|---|
| βλέπω | είδα | ειδώθηκα | ιδωμένος |
| λέω | είπα | ειπώθηκα | ειπωμένος |
| τρώω | έφαγα | φαγώθηκα | φαγωμένος |
| δίνω | έδωσα | δόθηκα | δοσμένος |
| παίρνω | πήρα | πάρθηκα | παρμένος |
| στέλνω | έστειλα | στάλθηκα | σταλμένος |
| βάζω | έβαλα | βάλθηκα | βαλμένος |
| μαθαίνω | έμαθα | μαθεύτηκα | μαθημένος |
Grup 1: öngörülemez çekirdek
Bu fiiller gövdeyi tümüyle değiştirir. Hiçbir benzetme kurtarmaz — ve tam da en sık kullanacağınız fiillerdir.
- Δεν είπα τίποτα σε κανέναν.Kimseye bir şey söylemedim.
- Βρήκα τα κλειδιά κάτω από το τραπέζι.Anahtarları masanın altında buldum.
- Έβγαλα τα παπούτσια μου στην πόρτα.Ayakkabılarımı kapıda çıkardım.
- Έβαλα το φαγητό στο ψυγείο.Yemeği buzdolabına koydum.
| ενεστώτας | αόριστος | μετοχή παθ. |
|---|---|---|
| βλέπω | είδα | ιδωμένος |
| λέω | είπα | ειπωμένος |
| τρώω | έφαγα | φαγωμένος |
| πίνω | ήπια | πιωμένος |
| δίνω | έδωσα | δοσμένος |
| παίρνω | πήρα | παρμένος |
| βρίσκω | βρήκα | — |
| βάζω | έβαλα | βαλμένος |
| βγάζω | έβγαλα | βγαλμένος |
Grup 2: -αίνω ile biten fiiller
Burada gizli bir düzen var: -αίνω aoristte hecesini yitirir. Kalıbı gördüğünüzde tüm grup öngörülebilir olur.
- Μπήκα στην τάξη πέντε λεπτά αργά.Sınıfa beş dakika geç girdim.
- Ανέβηκα με τα πόδια στον τέταρτο όροφο.Dördüncü kata yürüyerek çıktım.
- Δεν κατάλαβα τίποτα από τη διάλεξη.Konferanstan hiçbir şey anlamadım.
- Τι έπαθες;Sana ne oldu?
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| μπαίνω | μπήκα | — |
| βγαίνω | βγήκα | — |
| ανεβαίνω | ανέβηκα | — |
| κατεβαίνω | κατέβηκα | — |
| μαθαίνω | έμαθα | μαθημένος |
| καταλαβαίνω | κατάλαβα | — |
| παθαίνω | έπαθα | — |
| τυχαίνω | έτυχα | — |
Grup 3: hareket ve durum
Edilgenleri yoktur ve nedeni mantıklıdır: kimse biri tarafından «gidilemez». Boş sütun tablonun eksiği değil, fiilin anlamıdır.
- Έφυγαν νωρίς το πρωί.Sabah erkenden gittiler.
- Έμεινα σπίτι όλο το Σαββατοκύριακο.Bütün hafta sonu evde kaldım.
- Έτρεξα για να προλάβω το λεωφορείο.Otobüse yetişmek için koştum.
- Τα φύλλα ήταν πεσμένα στον δρόμο.Yapraklar sokağa dökülmüştü.
| ενεστώτας | αόριστος | — |
|---|---|---|
| πηγαίνω | πήγα | — |
| έρχομαι | ήρθα | — |
| φεύγω | έφυγα | — |
| μένω | έμεινα | — |
| πέφτω | έπεσα | πεσμένος |
| τρέχω | έτρεξα | — |
| ζω | έζησα | — |
Grup 4: edilgen biçim, etken anlam
Çatısı dönüşlü görünen fiiller. -ομαι ya da -άμαι ile biterler ve hiçbir zaman -ω biçimleri olmamıştır. Çevirileri tamamen etkendir.
- Έγινε γιατρός στα τριάντα του.Otuz yaşında doktor oldu.
- Δεν θυμάμαι πού άφησα το τηλέφωνο.Telefonu nerede bıraktığımı hatırlamıyorum.
- Φοβήθηκα πολύ με τον θόρυβο.Gürültüden çok korktum.
- Χρειάστηκα δύο ώρες για να το τελειώσω.Bitirmek için iki saate ihtiyacım oldu.
| ενεστώτας | αόριστος | σημασία |
|---|---|---|
| έρχομαι | ήρθα | κίνηση |
| γίνομαι | έγινα | μεταβολή |
| κάθομαι | κάθισα | στάση |
| θυμάμαι | θυμήθηκα | μνήμη |
| φοβάμαι | φοβήθηκα | φόβος |
| κοιμάμαι | κοιμήθηκα | ύπνος |
| χρειάζομαι | χρειάστηκα | ανάγκη |
| σκέφτομαι | σκέφτηκα | σκέψη |
Nasıl öğrenilir
Hepsini bir anda ezberlemeye çalışmayın: tam liste yüzlerce maddedir, ama yirmi kadarı söyleyeceklerinizin neredeyse tamamını karşılar. Onları cümle içinde öğrenin.
- Χθες είδα μια ταινία.Dün bir film izledim.
- Αύριο θα δω άλλη.Yarın bir başkasını izleyeceğim.
- Ήρθε χθες και θα έρθει πάλι την Παρασκευή.Dün geldi, cuma günü yine gelecek.
Sık sorulan sorular
Modern Yunancada hangi fiiller düzensizdir?
Geçmiş zamanı şimdiki zamandan tahmin edilemeyenler: «πηγαίνω → πήγα», «πίνω → ήπια», «τρώω → έφαγα», «λέω → είπα», «βρίσκω → βρήκα». Sayıları azdır ama en çok kullanılanlardır: «Πέρσι πήγα στην Κρήτη».
Yunanca düzensiz fiilleri öğrenmenin en verimli yolu nedir?
Fiil başına dört biçim tutun — şimdiki zaman, etken geçmiş, edilgen geçmiş ve edilgen ortaç — ve daima bir cümle içinde, liste hâlinde değil. Yaklaşık yirmi fiil söyleyeceklerinizin neredeyse tamamını karşılar: «Χθες είδα μια ταινία».
Yunancada çatısı edilgen görünen fiiller nedir?
Biçimi edilgen ama anlamı etken olan, -ομαι ya da -άμαι ile biten fiiller: «γίνομαι», «θυμάμαι», «φοβάμαι». «Δεν θυμάμαι πού άφησα το τηλέφωνο» (telefonu nereye bıraktığımı hatırlamıyorum). Yanıltan biçimdir, anlam değil.