Ευχαριστώ, παρακαλώ, συγγνώμη: οι φράσεις ευγένειας

Η βασική λέξη για να ευχαριστήσουμε είναι το ευχαριστώ (efcharistó), με τον τόνο στη λήγουσα. Είναι η λέξη που θα χρησιμοποιήσει πιο συχνά κάθε επισκέπτης στην Ελλάδα, και οι Έλληνες το προσέχουν πάντα όταν ένας ξένος τη λέει. Στη μεταγραφή που ακολουθεί ο τόνος δείχνει την τονισμένη συλλαβή, το ch αποδίδει το χ (όπως στο γερμανικό ach), το d το δ (σαν το αγγλικό th του «this») και το th το θ (σαν το αγγλικό th του «think»).

Το ευχαριστώ είναι ρήμα: κυριολεκτικά σημαίνει «εκφράζω ευγνωμοσύνη». Γι' αυτό μπορούμε να βάλουμε μπροστά του αντωνυμία: το σ' ευχαριστώ είναι η σύντομη μορφή του σε ευχαριστώ· το φωνήεν χάνεται και στον προφορικό και στον γραπτό λόγο. Για να πούμε για ποιο πράγμα ευχαριστούμε, χρησιμοποιούμε για + αιτιατική: ευχαριστώ για τον καφέ, ευχαριστώ για την πρόσκληση. Η σημείωση για την έκθλιψη και την αποκοπή εξηγεί μορφές όπως σ' ευχαριστώ και σ' αγαπώ.

Το να 'σαι καλά είναι το πιο ζεστό ευχαριστώ. Το λέμε σε έναν φίλο που μας βοήθησε, σε έναν σερβιτόρο που έφερε κάτι παραπάνω ή σε έναν γείτονα. Σε κάποιον στον πληθυντικό ευγενείας ή σε πολλούς γίνεται να 'στε καλά (na 'ste kalá).

Πώς προφέρεται το ευχαριστώ

• Το ευ εδώ προφέρεται ef, επειδή ακολουθεί χ. Πριν από φωνήεν ή ηχηρό σύμφωνο προφέρεται ev, όπως στη λέξη Ευρώπη (Evrópi).
• Το χ είναι ο λαρυγγικός ήχος του γερμανικού ach ή του σκωτσέζικου loch, όχι κ. Με λατινικούς χαρακτήρες το βλέπουμε συχνά γραμμένο «efharisto».
• Ο τόνος είναι στο τέλος: ef-cha-ri-STO. Αν τονίσει κανείς την πρώτη συλλαβή, θα τον καταλάβουν, αλλά ακούγεται ξένο.

Ο τόνος (ώ) δείχνει πάντα την τονισμένη συλλαβή. Δείτε τον τόνο και τις συλλαβές και τον οδηγό για το ελληνικό αλφάβητο, αν τα γράμματα είναι ακόμη καινούργια.

Πώς απαντάμε σε ένα ευχαριστώ

Στο μαγαζί, ο ταμίας απαντά συχνά στο ευχαριστώ με παρακαλώ ή με να 'στε καλά, καλή συνέχεια. Ανάμεσα σε φίλους, το τίποτα! ή το να 'σαι καλά! είναι πιο φυσικό από το παρακαλώ.

Παρακαλώ και σε παρακαλώ

Η ίδια λέξη, παρακαλώ (parakaló), είναι και η λέξη της παράκλησης. Μπαίνει στο τέλος ή στην αρχή ενός αιτήματος: Ένα νερό, παρακαλώ. Παρακαλώ, πού είναι η τουαλέτα; Έχει κι άλλες χρήσεις: «ορίστε», όταν δίνουμε κάτι, «περάστε», όταν αφήνουμε κάποιον να περάσει, και με ανεβασμένο τόνο «τι θα θέλατε;» στο μαγαζί ή «εμπρός;» στο τηλέφωνο. Ο οδηγός για τους χαιρετισμούς δείχνει αυτές τις καθημερινές χρήσεις.

• Σε παρακαλώ / σας παρακαλώ (se parakaló / sas parakaló) = με περισσότερη έμφαση, «σου ζητώ»: σε παρακαλώ, έλα νωρίς.
• Αν έχεις την καλοσύνη / αν έχετε την καλοσύνη (an échis tin kalosíni / an échete tin kalosíni) = πολύ ευγενικό και λίγο επίσημο.
• Αν μπορείτε (an boríte) και αν είναι δυνατόν (an íne dinatón) μαλακώνουν ένα αίτημα.

Συγγνώμη και με συγχωρείτε

Το γγ στη λέξη συγγνώμη προφέρεται ng, αλλά στον γρήγορο λόγο ακούγεται σχεδόν signómi. Το λυπάμαι το λέμε όταν κάτι μας στενοχωρεί: λυπάμαι, δεν έχουμε άλλο, ή λυπάμαι πολύ όταν κάποιος μας λέει άσχημα νέα. Για ένα μικρό ατύχημα, όπως όταν πατήσουμε κάποιον, λέμε συγγνώμη.

Όχι, ευχαριστώ και ναι, παρακαλώ

• Όχι, ευχαριστώ. (óchi, efcharistó.) = η ευγενική άρνηση.
• Ναι, παρακαλώ. (ne, parakaló.) = η ευγενική κατάφαση. Για όσους μιλούν αγγλικά, το ναι μπερδεύει, γιατί ακούγεται σαν το «nay».
• Φτάνει, ευχαριστώ. (ftáni, efcharistó.) = όταν μας γεμίζουν συνέχεια το πιάτο.
• Είμαι εντάξει, ευχαριστώ. (íme endáxi, efcharistó.) = δεν χρειάζομαι κάτι.
• Μόνο κοιτάζω, ευχαριστώ. (móno kitázo, efcharistó.) = στο μαγαζί, στον πωλητή.

Οι Έλληνες οικοδεσπότες συχνά επιμένουν. Ένα πρώτο «όχι» είναι απλή ευγένεια, οπότε περιμένετε και δεύτερη προσφορά: Σίγουρα; Πάρε λίγο ακόμα!

Ευγενικά αιτήματα στο καφέ ή στο μαγαζί

Η πιο χρήσιμη ευγενική μορφή είναι το θα ήθελα (tha íthela). Σχηματίζεται με το θα και τον παρατατικό του θέλω, και είναι πιο μαλακό από το σκέτο θέλω.

Ένας τυπικός διάλογος στο καφέ: ο σερβιτόρος λέει Παρακαλώ; Απαντάμε Θα ήθελα έναν φρέντο εσπρέσο, παρακαλώ. Όταν έρθει: Ευχαριστώ πολύ! Ο σερβιτόρος: Να 'στε καλά. Προσέξτε ότι το ελληνικό ερωτηματικό είναι το ;, το σημάδι που στα αγγλικά είναι η άνω τελεία. Για περισσότερες τέτοιες φράσεις, δείτε τα ελληνικά για ταξίδι και το λεξιλόγιο για το φαγητό και το ποτό.

Ενικός ή πληθυντικός ευγενείας: σου / σας

Όπως και στους χαιρετισμούς, κάθε φράση ευγένειας έχει μια οικεία μορφή για ένα πρόσωπο που γνωρίζουμε και μια ευγενική για αγνώστους, μεγαλύτερους και ομάδες. Η ευγενική μορφή χρησιμοποιεί τον πληθυντικό.

Οι μικρές λέξεις σε και σας είναι αδύνατοι τύποι προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική και μπαίνουν πριν από το ρήμα. Εξηγούνται στη σημείωση με, σε, τον: οι αντωνυμίες. Για μια πληρέστερη εικόνα της ελληνικής ευγένειας, και για το πότε οι Έλληνες παραλείπουν το «παρακαλώ» χωρίς να είναι αγενείς, διαβάστε η ευγένεια στην πράξη.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιος είναι ο πιο συνηθισμένος τρόπος να ευχαριστήσουμε;

Το ευχαριστώ (efcharistó) ή το ευχαριστώ πολύ. Σε φίλους λέμε επίσης να 'σαι καλά.

Τι απαντάμε σε ένα ευχαριστώ;

Παρακαλώ (parakaló). Πιο χαλαρές απαντήσεις είναι το τίποτα και το να 'σαι καλά.

Το παρακαλώ είναι παράκληση ή απάντηση στο ευχαριστώ;

Και τα δύο, και ακόμη περισσότερα. Είναι παράκληση σε ένα αίτημα, απάντηση μετά από ένα ευχαριστώ, «ορίστε» όταν δίνουμε κάτι και «τι θα θέλατε;» στο μαγαζί.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο συγγνώμη και στο λυπάμαι;

Το συγγνώμη είναι αίτηση συγγνώμης ή ένα «με συγχωρείτε». Το λυπάμαι εκφράζει λύπη ή συμπόνια, για παράδειγμα όταν κάποιος έχει άσχημα νέα.

Μάθετε αυτές τις λέξεις με ήχο μαζί με τους ελληνικούς χαιρετισμούς και τις 100 πρώτες ελληνικές λέξεις. Οι φράσεις ευγένειας διδάσκονται στις πρώτες ενότητες του δωρεάν μαθήματος ελληνικών A1.