Geleerde vormen

Waar komen deze vormen vandaan?

Tot 1976 was het archaïserende katharevousa de officiële taalvariant van de staat. Het demotisch Grieks kreeg daarna die plaats, maar veel geleerde en vaste vormen bleven in kranten, wetten, contracten en openbare opschriften bestaan. Ze zijn niet in elke tekst nodig; leer vooral hun stijl herkennen.

• Απαγορεύεται η είσοδος εις μη έχοντας εργασίαν.Toegang verboden voor personen zonder geldige reden om hier te zijn.
• Ο υπογεγραμμένος δηλώνω υπευθύνως ότι τα ανωτέρω στοιχεία είναι αληθή.Ik, ondergetekende, verklaar naar waarheid dat bovenstaande gegevens juist zijn.
• Ουδεμία απάντηση εδόθη από το αρμόδιο υπουργείο.Het bevoegde ministerie heeft geen antwoord gegeven.

Versteende datieven

De oude datief is geen productieve naamval meer in het Nieuwgrieks, maar sommige vormen leven voort in vaste uitdrukkingen, zoals «εν τω μεταξύ» en «τοις μετρητοίς». Leer zulke uitdrukkingen als woordenschat en let op hun register.

• Εν τω μεταξύ, η κατάσταση είχε αλλάξει άρδην.Intussen was de situatie ingrijpend veranderd.
• Πλήρωσε τοις μετρητοίς, χωρίς να ζητήσει απόδειξη.Hij betaalde contant, zonder om een bon te vragen.
• Εν πάση περιπτώσει, το θέμα θα επανεξεταστεί την Τρίτη.In elk geval wordt de zaak dinsdag opnieuw bekeken.
• Δόξα τω Θεώ, όλα πήγαν καλά.Gelukkig is alles goed gegaan.

Geleerde voorzetsels

Geleerde voorzetsels en voorzetseluitdrukkingen komen vaak voor in formele taal: «υπέρ της ειρήνης» (‘voor de vrede’), «κατά της βίας» (‘tegen geweld’), «προ της συνεδρίασης» (‘vóór de vergadering’), «περί το θέμα» (‘omtrent het onderwerp’), «εκ/εξ Αθηνών» (‘uit Athene’) en «διά της παρούσης» (‘bij dezen’). Betekenis en naamval verschillen per voorzetsel; ga er niet van uit dat altijd de genitief volgt.

• Οργανώθηκε συλλαλητήριο υπέρ της ειρήνης.Er werd een demonstratie voor vrede georganiseerd.
• Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε προ ολίγων ημερών.Het wetsvoorstel is enkele dagen geleden aangenomen.
• Το αίτημα διαβιβάστηκε διά της αρμόδιας υπηρεσίας.Het verzoek werd via de bevoegde afdeling doorgestuurd.
• Ο φάκελος εξετάστηκε εκ νέου από την επιτροπή.De commissie heeft het dossier opnieuw onderzocht.

Geleerde zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden

In formele taal kun je genitieven als «της πόλεως» en «της κυβερνήσεως» tegenkomen, naast de gebruikelijkere vormen «της πόλης» en «της κυβέρνησης». Veelvoorkomende geleerde deelwoorden zijn «ο ενδιαφερόμενος» (‘de belanghebbende’), «η προϊσταμένη» (‘de leidinggevende’) en «το λεχθέν» (‘het gezegde’). Het bijvoeglijk naamwoord «ενδιαφέρων/ενδιαφέρουσα/ενδιαφέρον» wordt op een bijzondere manier verbogen.

• Ο δήμαρχος της πόλεως παρέστη στην τελετή.De burgemeester van de stad woonde de plechtigheid bij.
• Η απόφαση της κυβερνήσεως ανακοινώθηκε το μεσημέρι.Het besluit van de regering werd rond het middaguur bekendgemaakt.
• Η προϊσταμένη του τμήματος υπέγραψε το έγγραφο.Het hoofd van de afdeling ondertekende het document.
• Το λεχθέν δεν καταγράφηκε στα πρακτικά.Wat er gezegd was, werd niet in de notulen opgenomen.

Dubbele vormen voor verschillende registers

Veel woorden hebben een alledaagse en een formelere variant. Die zijn niet altijd volledig synoniem en passen niet in dezelfde context. De keuze hangt af van de ontvanger, de tekstsoort en het doel: «γιατρός» is gewoon in het dagelijks taalgebruik, terwijl «ιατρός» vaker in formele of wetenschappelijke contexten voorkomt.

• Δεν έχω λεφτά μέχρι το τέλος του μήνα.Ik heb tot het einde van de maand geen geld meer.
• Τα χρήματα θα κατατεθούν στον λογαριασμό σας εντός πέντε ημερών.Het bedrag wordt binnen vijf dagen op uw rekening gestort.
• Επί του παρόντος δεν προβλέπεται καμία αλλαγή.Voorlopig wordt geen verandering verwacht.
• Το έγγραφο ανευρέθη στο αρχείο της υπηρεσίας.Het document is teruggevonden in het archief van de dienst.

Nu jij

Welke stijl past? Kies de juiste vorm.