Građenje reči: prefiksi i složenice
ξαναγράφω, ανεβοκατεβαίνω, ασπρόμαυρος: tri načina građenja reči — prefiks, spojno -ο- i složenica od više reči.
Prefiksi koji menjaju značenje
Prefiks stoji ispred osnove i menja ili dopunjuje značenje. Reč se i dalje menja prema svojoj vrsti: «ξανα-» («ξαναδιαβάζω»), «υπερ-» («υπερβάλλω»), «αντι-» («αντιδρώ»), «προ-» («προβλέπω»), «α-/αν-» («άγνωστος», «ανώμαλος»), «δυσ-» («δύσκολος») i «ημι-» («ημικύκλιο»). Tačno značenje zavisi od reči.
- Ξαναδιάβασα το γράμμα τρεις φορές.Ponovo sam pročitao pismo tri puta.
- Μην υπερβάλλεις, δεν ήταν τόσο άσχημα.Ne preteruj, nije bilo tako loše.
- Με πήρε τηλέφωνο ένας άγνωστος αριθμός.Pozvao me je nepoznat broj.
- Κανείς δεν πρόβλεψε αυτή την κρίση.Niko nije predvideo ovu krizu.
| πρόθημα | σημασία | παράδειγμα |
|---|---|---|
| ξανα- | πάλι | ξαναγράφω |
| παρα- | υπερβολικά | παρατρώω |
| αντι- | ενάντια | αντιδρώ |
| προ- | πριν | προβλέπω |
| α- / αν- | χωρίς | άγνωστος, ανώμαλος |
| ευ- / δυσ- | καλά / δύσκολα | ευτυχής, δύσκολος |
Vezivni samoglasnik -ο-
U mnogim složenicama spajaju se dve osnove, često pomoću -ο-: «ασπρόμαυρος», «γλυκόξινος», «νυχτοπούλι», «ψαρόσουπα», «μικρόσωμος». Oblik prve osnove i mesto akcenta mogu se promeniti, ali ne postoji pravilo koje važi uvek: «θάλασσα» + «ταραχή» → «θαλασσοταραχή».
- Έβγαλα μια ασπρόμαυρη φωτογραφία.Napravio sam crno-belu fotografiju.
- Μου αρέσει η ψαρόσουπα της γιαγιάς.Volim bakinu riblju čorbu.
- Το ασανσέρ ανεβοκατεβαίνει όλη μέρα.Lift ide gore-dole ceo dan.
- Λόγω θαλασσοταραχής το πλοίο δεν έφυγε.Brod nije isplovio zbog uzburkanog mora.
Višerečne složenice
U ustaljenim izrazima reči ostaju odvojene, ali zajedno označavaju jedan pojam: «παιδικός σταθμός» (vrtić), «λαϊκή αγορά» (pijaca), «κινητό τηλέφωνο» (mobilni telefon). Delovi koji se inače menjaju po padežima menjaju se i u izrazu: «του παιδικού σταθμού».
- Αφήνω το παιδί στον παιδικό σταθμό κάθε πρωί.Svakog jutra vodim dete u vrtić.
- Η δασκάλα του παιδικού σταθμού είναι υπέροχη.Vaspitačica u vrtiću je divna.
- Κάθε Σάββατο ψωνίζω φρούτα στη λαϊκή αγορά.Svake subote kupujem voće na pijaci.
- Ξέχασα το κινητό μου τηλέφωνο στο αυτοκίνητο.Ostavio sam mobilni telefon u autu.
Sada je tvoj red
Izaberi tačan oblik.
Česta pitanja
Koji prefiksi su najkorisniji u grčkom?
Prefiks dodaje ili menja značenje, a reč se i dalje menja po svom uobičajenom obrascu. Primeri su «ξανα-» (ponovo: «ξαναδιαβάζω»), «παρα-» (preterano: «παρατρώω»), «ανα-» (ponovo: «αναθεωρώ»), «υπερ-» (preterano: «υπερβάλλω»), «αντι-» (protiv: «αντιδρώ»), «προ-» (unapred: «προβλέπω») i «α-/αν-» (bez: «άγνωστος»). Tačno značenje zavisi od reči.
Kako se u grčkom gradi složenica?
Mnoge složenice spajaju dve osnove, često vezivnim samoglasnikom -ο-: «ασπρόμαυρος» (crno-beli), «γλυκόξινος» (slatko-kiseo), «νυχτοπούλι» (noćna ptica) i «ψαρόσουπα» (riblja čorba). Oblik prvog dela i akcenat mogu se promeniti: «θάλασσα» + «ταραχή» → «θαλασσοταραχή». Ne postoji jedno mehaničko pravilo za sve složenice.
Šta je višerečna složenica kao «παιδικός σταθμός»?
Dve odvojene reči zajedno označavaju jedan pojam, kao «παιδικός σταθμός» (vrtić), «λαϊκή αγορά» (pijaca), «ψυχρός πόλεμος» (hladni rat), «γαλάζιο αίμα» (plava krv) ili «κινητό τηλέφωνο» (mobilni telefon). Delovi koji se menjaju po padežima menjaju se i u izrazu: «η δασκάλα του παιδικού σταθμού».