Woorden vormen: voorvoegsels en samenstellingen
ξαναγράφω, ανεβοκατεβαίνω, ασπρόμαυρος: drie manieren om woorden te maken — een voorvoegsel, de verbindingsklank -ο- en een samenstelling van meerdere woorden.
Voorvoegsels die betekenis toevoegen
Een voorvoegsel staat vóór de basis en verandert of verrijkt de betekenis. Het woord blijft volgens zijn woordsoort verbuigbaar: «ξανα-» («ξαναδιαβάζω»), «υπερ-» («υπερβάλλω»), «αντι-» («αντιδρώ»), «προ-» («προβλέπω»), «α-/αν-» («άγνωστος», «ανώμαλος»), «δυσ-» («δύσκολος») en «ημι-» («ημικύκλιο»). De precieze betekenis verschilt per woord.
- Ξαναδιάβασα το γράμμα τρεις φορές.Ik heb de brief drie keer opnieuw gelezen.
- Μην υπερβάλλεις, δεν ήταν τόσο άσχημα.Overdrijf niet, zo erg was het niet.
- Με πήρε τηλέφωνο ένας άγνωστος αριθμός.Ik werd gebeld door een onbekend nummer.
- Κανείς δεν πρόβλεψε αυτή την κρίση.Niemand had deze crisis voorspeld.
| πρόθημα | σημασία | παράδειγμα |
|---|---|---|
| ξανα- | πάλι | ξαναγράφω |
| παρα- | υπερβολικά | παρατρώω |
| αντι- | ενάντια | αντιδρώ |
| προ- | πριν | προβλέπω |
| α- / αν- | χωρίς | άγνωστος, ανώμαλος |
| ευ- / δυσ- | καλά / δύσκολα | ευτυχής, δύσκολος |
De verbindingsklank -ο-
In veel samenstellingen worden twee stammen verbonden, vaak met -ο-: «ασπρόμαυρος», «γλυκόξινος», «νυχτοπούλι», «ψαρόσουπα», «μικρόσωμος». De vorm van de eerste stam en de plaats van de klemtoon kunnen veranderen, maar er is geen regel die altijd werkt: «θάλασσα» + «ταραχή» → «θαλασσοταραχή».
- Έβγαλα μια ασπρόμαυρη φωτογραφία.Ik heb een zwart-witfoto gemaakt.
- Μου αρέσει η ψαρόσουπα της γιαγιάς.Ik ben dol op oma’s vissoep.
- Το ασανσέρ ανεβοκατεβαίνει όλη μέρα.De lift gaat de hele dag op en neer.
- Λόγω θαλασσοταραχής το πλοίο δεν έφυγε.Het schip voer niet uit vanwege de ruwe zee.
Samenstellingen van meerdere woorden
In vaste uitdrukkingen blijven de woorden afzonderlijk, maar duiden ze samen één begrip aan: «παιδικός σταθμός» (kinderdagverblijf), «λαϊκή αγορά» (wijkmarkt), «κινητό τηλέφωνο» (mobiele telefoon). De delen die normaal verbogen worden, blijven dat ook in de uitdrukking: «του παιδικού σταθμού».
- Αφήνω το παιδί στον παιδικό σταθμό κάθε πρωί.Ik breng mijn kind elke ochtend naar het kinderdagverblijf.
- Η δασκάλα του παιδικού σταθμού είναι υπέροχη.De leidster van het kinderdagverblijf is geweldig.
- Κάθε Σάββατο ψωνίζω φρούτα στη λαϊκή αγορά.Elke zaterdag koop ik fruit op de markt.
- Ξέχασα το κινητό μου τηλέφωνο στο αυτοκίνητο.Ik heb mijn mobiele telefoon in de auto laten liggen.
Nu jij
Kies de juiste vorm.
Veelgestelde vragen
Welke voorvoegsels zijn het nuttigst in het Grieks?
Een voorvoegsel voegt betekenis toe of verandert die, terwijl het woord volgens zijn gewone patroon verbogen blijft. Voorbeelden zijn «ξανα-» (opnieuw: «ξαναδιαβάζω»), «παρα-» (te veel: «παρατρώω»), «ανα-» (herzien: «αναθεωρώ»), «υπερ-» (overmatig: «υπερβάλλω»), «αντι-» (tegen: «αντιδρώ»), «προ-» (vooruit: «προβλέπω») en «α-/αν-» (zonder: «άγνωστος»). De precieze betekenis hangt van het woord af.
Hoe vorm je een samengesteld woord in het Grieks?
Veel samenstellingen verbinden twee stammen, vaak met de verbindingsklank -ο-: «ασπρόμαυρος» (zwart-wit), «γλυκόξινος» (zoetzuur), «νυχτοπούλι» (nachtuil) en «ψαρόσουπα» (vissoep). De vorm van het eerste deel en de klemtoon kunnen veranderen: «θάλασσα» + «ταραχή» → «θαλασσοταραχή». Er is niet één mechanische regel voor alle samenstellingen.
Wat is een meerwoordige samenstelling zoals «παιδικός σταθμός»?
Twee afzonderlijke woorden vormen samen één begrip, zoals «παιδικός σταθμός» (kinderdagverblijf), «λαϊκή αγορά» (wijkmarkt), «ψυχρός πόλεμος» (Koude Oorlog), «γαλάζιο αίμα» (blauw bloed) of «κινητό τηλέφωνο» (mobiele telefoon). De verbuigbare delen worden in de zin verbogen: «η δασκάλα του παιδικού σταθμού».