Aorist: svršeno prošlo vreme
Vreme za pripovedanje: završena radnja u prošlosti. Χθες έγραψα ένα γράμμα — juče sam napisao pismo.
Kada se koristi aorist?
Aorist koristimo kada prošli događaj predstavljamo kao celinu: Χθες αγόρασα ψωμί. Πέρσι έζησα τρεις μήνες στην Κρήτη. I duži period može biti u aoristu ako ima jasne granice. Za ponavljanu naviku ili radnju u toku obično koristimo imperfekat: Κάθε μέρα αγόραζα ψωμί. Διάβαζα όταν τηλεφώνησες.
- Χθες αγόρασα ψωμί.Juče sam kupio/kupila hleb.
- Πέρσι έζησα τρεις μήνες στην Κρήτη.Prošle godine sam živeo/živela tri meseca na Kritu.
- Διάβαζα όταν τηλεφώνησες.Čitao/čitala sam kada si pozvao/pozvala.
Osnovni obrazac: -σα i akcenat
Mnogi aktivni glagoli grade aorist od aoristne osnove i nastavaka -α, -ες, -ε, -αμε, -ατε, -αν: γράφ- → γραψ- → έγραψα. Akcenat se pomera što više ulevo koliko pravila dozvoljavaju. Kada je potreban dodatni slog, pojavljuje se prefiks έ-: έγραψα, έγραψες, έγραψε, έγραψαν; ali γράψαμε, γράψατε. Ne nastaju svi aoristi prostim dodavanjem -σ-; česti glagoli mogu imati drugu osnovu.
- Έγραψα ένα γράμμα.Napisao/napisala sam pismo.
- Γράψαμε μαζί την άσκηση.Zajedno smo napisali vežbu.
- Οι φίλοι μου έγραψαν χθες.Moji prijatelji su pisali juče.
| πρόσωπο | γράφω → αόριστος |
|---|---|
| εγώ | έγραψα |
| εσύ | έγραψες |
| αυτός/αυτή | έγραψε |
| εμείς | γράψαμε |
| εσείς | γράψατε |
| αυτοί | έγραψαν |
Promene suglasnika
U mnogim oblicima aorista sa -σ- menja se poslednji suglasnik osnove: π/β/φ + σ → ψ, κ/γ/χ + σ → ξ, a često ζ ili θ + σ → σ. Ovi obrasci pomažu da prepoznaš oblike kao što su έγραψα i άνοιξα. Ipak je sigurnije učiti prezent i aorist kao par: γράφω — έγραψα.
- γράφω → έγραψαpisati → napisao/napisala sam (φ + σ → ψ)
- ανοίγω → άνοιξαotvarati → otvorio/otvorila sam (γ + σ → ξ)
- αγοράζω → αγόρασαkupovati → kupio/kupila sam (ζ + σ → σ)
| ενεστώτας | αόριστος | αλλαγή |
|---|---|---|
| γράφω | έγραψα | φ + σ → ψ |
| ανοίγω | άνοιξα | γ + σ → ξ |
| διαβάζω | διάβασα | ζ → σ |
| αγοράζω | αγόρασα | ζ → σ |
| προσέχω | πρόσεξα | χ + σ → ξ |
Česti nepravilni aoristi
Neki veoma česti glagoli imaju drugu osnovu u aoristu. Najbolje ih je učiti u parovima, npr. πηγαίνω — πήγα i βλέπω — είδα. Lični nastavci ostaju prepoznatljivi: είδα, είδες, είδε, είδαμε, είδατε, είδαν.
- πηγαίνω — πήγαići — otišao/otišla sam
- βλέπω — είδαvideti — video/videla sam
- τρώω — έφαγαjesti — jeo/jela sam
| ενεστώτας | αόριστος |
|---|---|
| πηγαίνω | πήγα |
| λέω | είπα |
| τρώω | έφαγα |
| βλέπω | είδα |
| πίνω | ήπια |
| δίνω | έδωσα |
| παίρνω | πήρα |
| έρχομαι | ήρθα |
Tvoj red
Izaberi pravilan oblik aorista.
Česta pitanja
Kako se gradi aorist u grčkom jeziku?
Mnogi glagoli koriste aoristnu osnovu i nastavke -α, -ες, -ε, -αμε, -ατε, -αν: «γράφω» → «έγραψα» (napisao/napisala sam). Kod kratkih oblika može se pojaviti dodatno «έ-» da nosi akcenat: «έγραψα», ali «γράψαμε». Ne nastaje svaki aorist prostim dodavanjem «σ».
Kada se koristi aorist, a kada imperfekat?
Aorist predstavlja prošli događaj kao celinu: «Χθες αγόρασα ψωμί» (juče sam kupio/kupila hleb). Za naviku ili radnju koja je tada trajala obično se koristi imperfekat: «Διάβαζα όταν τηλεφώνησες» (čitao/čitala sam kada si pozvao/pozvala). I duža radnja može biti u aoristu ako ima jasne granice.
Koji grčki glagoli imaju nepravilan aorist?
Neki veoma česti glagoli menjaju osnovu: «πηγαίνω → πήγα» (ići → otišao/otišla sam), «βλέπω → είδα» (videti → video/videla sam), «τρώω → έφαγα» (jesti → jeo/jela sam). Lični nastavci ostaju prepoznatljivi.