Dni tygodnia po grecku: miesiące, pory roku, daty

Dni tygodnia po grecku to Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο i Κυριακή, od poniedziałku do niedzieli. Cztery z nich to po prostu liczebniki, więc łatwo je zapamiętać, gdy zrozumie się logikę. W transkrypcji akcent oznacza sylabę akcentowaną; ch wymawia się jak polskie ch w słowie „chleb”, d jak angielskie th w „this”, a th jak angielskie th w „think”.

Dlaczego poniedziałek to „drugi dzień”?

Grecki tydzień opiera się na dawnej rachubie chrześcijańskiej i żydowskiej, w której tydzień zaczyna się w niedzielę. Κυριακή pochodzi od κύριος, „pan”: to dzień Pański, pierwszy dzień tygodnia. Poniedziałek jest więc drugim dniem (δεύτερος = drugi), wtorek trzecim (τρίτος), środa czwartym (τέταρτος), a czwartek piątym (πέμπτος). Παρασκευή znaczy „przygotowanie”, dzień, w którym przygotowywano się do szabatu. Σάββατο pochodzi od hebrajskiego słowa szabat, przez grekę starożytną; z tego samego źródła wywodzi się polska sobota.

Polacy mają tu dodatkową pułapkę: polskie nazwy też są liczebnikami, ale liczonymi od poniedziałku. Polski czwartek to „czwarty”, a grecka Τετάρτη („czwarta”) to środa; polski piątek to „piąty”, a grecka Πέμπτη („piąta”) to czwartek. Przydatny trik: jeśli znasz greckie liczebniki porządkowe od 2 do 5, znasz już cztery dni. Zajrzyj do poradnika o liczbach po grecku.

„W poniedziałek”, „w każdy poniedziałek”, „w przyszły poniedziałek”

Wszystkie dni są rodzaju żeńskiego oprócz Σάββατο, które jest nijakie. Żeby powiedzieć „w poniedziałek”, greka używa rodzajnika w bierniku, bez przyimka: τη Δευτέρα (ti deftéra), „w poniedziałek”. Rodzajnik żeński ma formę την przed samogłoską oraz przed κ, π, τ i kilkoma innymi spółgłoskami, a τη przed pozostałymi.

Liczba mnoga jest regularna: Δευτέρες, Τρίτες, Τετάρτες, Πέμπτες, Παρασκευές, Σάββατα, Κυριακές. W przeciwieństwie do polskiego, po grecku dni i miesiące pisze się wielką literą. Notatka dni, godziny i czas wolny ćwiczy te wyrażenia razem z porami dnia.

Dziś, jutro, wczoraj i tydzień

Εβδομάδα pochodzi od επτά, „siedem”: grupa siedmiu dni. Weekend, Σαββατοκύριακο, to po prostu sklejone razem sobota i niedziela. Jak zapytać o dzień: Τι μέρα είναι σήμερα; (Jaki dziś dzień?) Σήμερα είναι Τετάρτη. (Dziś jest środa.) W poniedziałek rano Grecy życzą sobie καλή εβδομάδα, dobrego tygodnia, a w piątek καλό Σαββατοκύριακο, udanego weekendu.

Miesiące po grecku

Każdy miesiąc ma dwie nazwy: oficjalną, używaną w piśmie, w kalendarzach i w wiadomościach, oraz krótszą potoczną, bardzo częstą w mowie. Wszystkie miesiące są rodzaju męskiego.

Oficjalne nazwy pochodzą z łaciny, tak jak angielskie czy włoskie (polskie mają rodzime, słowiańskie pochodzenie). Nazwy potoczne to starsze formy ludowe: Γενάρης (styczeń) i Φλεβάρης (luty) brzmią dość inaczej, pozostałe są po prostu krótsze. „W maju” to τον Μάιο albo τον Μάη (biernik, z rodzajnikiem): θα πάμε στην Κρήτη τον Ιούλιο (pojedziemy na Kretę w lipcu). „W tym miesiącu” to αυτόν τον μήνα, „w przyszłym miesiącu” τον επόμενο μήνα. Pierwszego dnia każdego miesiąca Grecy mówią sobie καλό μήνα!, „dobrego miesiąca”.

Jak podać datę po grecku

W dacie miesiąc stoi w dopełniaczu, tak jak w polskim „maja”: στις 5 Μαΐου (stis pénde maíu), 5 maja. Rodzajnik to τις, żeński w liczbie mnogiej, bo domyślnym słowem jest ημέρες (dni). Oto dopełniacze nazw oficjalnych:

W mowie potocznej usłyszysz też nazwy ludowe z του: στις 15 του Αυγούστου, στις 5 του Μάη. Kilka rzeczy, na które warto uważać:

• Pierwszy dzień miesiąca wymaga liczebnika porządkowego: την πρώτη Μαΐου. Od 2. dnia używa się zwykłych liczebników głównych: στις δύο Μαΐου.
• Liczebniki zmieniające się według rodzaju przyjmują formę żeńską: στις τρεις Μαρτίου, στις τέσσερις Ιουλίου, στις είκοσι μία Ιουνίου.
• Daty zapisuje się w kolejności dzień, miesiąc, rok, tak jak po polsku: 5/5/2026 to 5 maja. Lata wymawia się jak zwykłe liczby z το: το 2026 (to dío chiliádes íkosi éxi), „w 2026 roku”.
• Pytanie o datę: Πόσες του μηνός έχουμε σήμερα; (Którego dziś mamy?) Έχουμε δώδεκα. (Dwunastego.)

Daty, ułamki i liczebniki porządkowe omawia notatka Liczby II, a sam dopełniacz notatka dopełniacz.

Cztery pory roku po grecku

Η εποχή (i epochí) znaczy „pora roku”, a także „epoka”. Άνοιξη jest spokrewnione z ανοίγω, „otwierać”: to pora, w której wszystko się otwiera. O pogodzie w każdej porze roku porozmawiasz dzięki słownictwu o pogodzie i porach roku.

Dni i daty w greckiej kulturze

• Τρίτη και δεκατρείς, wtorek trzynastego, to w Grecji pechowy dzień, a nie piątek trzynastego. Konstantynopol upadł we wtorek, w 1453 roku.
• Καθαρά Δευτέρα, „Czysty Poniedziałek”, rozpoczyna Wielki Post latawcami i piknikami; Μεγάλη Παρασκευή to Wielki Piątek.
• Δεκαπενταύγουστος, 15 sierpnia, to wielkie letnie święto, kiedy pół kraju jest na wyspach.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są dni tygodnia po grecku?

Δευτέρα (poniedziałek), Τρίτη (wtorek), Τετάρτη (środa), Πέμπτη (czwartek), Παρασκευή (piątek), Σάββατο (sobota) i Κυριακή (niedziela).

Dlaczego Δευτέρα znaczy „drugi”?

Bo tradycyjny grecki tydzień zaczyna się w niedzielę, Κυριακή. Poniedziałek jest drugim dniem, wtorek trzecim i tak dalej aż do czwartku, który jest piątym.

Mówić Ιανουάριος czy Γενάρης?

Obie formy są poprawne. Ιανουάριος używa się w piśmie i w mowie oficjalnej, Γενάρης w codziennej rozmowie. Naucz się najpierw nazw oficjalnych, potem naucz się rozpoznawać krótkie.

Jak zapisać datę po grecku?

Dzień, potem miesiąc w dopełniaczu, potem rok: Τρίτη, 5 Μαΐου 2026. Cyframi: 5/5/2026.

Dni, miesięcy i godzin uczysz się krok po kroku, z nagraniami, w naszym darmowym kursie greckiego A1. Możesz zacząć tutaj.