Μέρες της εβδομάδας και μήνες: ονόματα και ημερομηνίες

Οι μέρες της εβδομάδας είναι Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή. Οι τέσσερις από αυτές είναι απλώς αριθμοί, κι έτσι τις θυμάται κανείς εύκολα μόλις καταλάβει τη λογική. Στη μεταγραφή ο τόνος δείχνει την τονισμένη συλλαβή, το d αποδίδει το δ (σαν το αγγλικό th του «this»), το th το θ (σαν το αγγλικό th του «think») και το ch το χ (όπως στο γερμανικό ach).

Γιατί η Δευτέρα είναι «η δεύτερη μέρα»;

Η ελληνική εβδομάδα ακολουθεί την παλιά χριστιανική και εβραϊκή μέτρηση, όπου η εβδομάδα αρχίζει την Κυριακή. Η Κυριακή βγαίνει από το κύριος: είναι η μέρα του Κυρίου, η πρώτη μέρα της εβδομάδας. Η Δευτέρα είναι λοιπόν η δεύτερη μέρα (δεύτερος), η Τρίτη η τρίτη (τρίτος), η Τετάρτη η τέταρτη (τέταρτος) και η Πέμπτη η πέμπτη (πέμπτος). Η Παρασκευή σημαίνει «προετοιμασία»: τη μέρα αυτή προετοιμάζονταν για το Σάββατο. Το Σάββατο προέρχεται από την εβραϊκή λέξη για την ημέρα ανάπαυσης, μέσα από τα αρχαία ελληνικά.

Σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες, όπου οι μέρες έχουν ονόματα πλανητών ή θεών, οι ελληνικές μέρες δεν έχουν κανένα τέτοιο όνομα. Ένα χρήσιμο κόλπο για όσους μαθαίνουν: όποιος ξέρει τα τακτικά αριθμητικά από το 2 ως το 5, ξέρει ήδη τέσσερις μέρες. Δείτε τον οδηγό για τους αριθμούς.

«Τη Δευτέρα», «κάθε Δευτέρα», «την άλλη Δευτέρα»

Όλες οι μέρες είναι θηλυκού γένους εκτός από το Σάββατο, που είναι ουδέτερο. Για να πούμε πότε γίνεται κάτι, χρησιμοποιούμε το άρθρο σε αιτιατική, χωρίς πρόθεση: τη Δευτέρα (ti deftéra). Το θηλυκό άρθρο είναι την πριν από φωνήεν ή πριν από κ, π, τ και μερικά άλλα σύμφωνα, και τη πριν από τα υπόλοιπα.

Οι πληθυντικοί είναι ομαλοί: Δευτέρες, Τρίτες, Τετάρτες, Πέμπτες, Παρασκευές, Σάββατα, Κυριακές. Οι μέρες και οι μήνες γράφονται με κεφαλαίο αρχικό γράμμα. Η σημείωση μέρες, ώρες και ελεύθερος χρόνος εξασκεί αυτές τις εκφράσεις μαζί με τις ώρες της ημέρας.

Σήμερα, αύριο, χθες και η εβδομάδα

Η εβδομάδα βγαίνει από το επτά: μια ομάδα επτά ημερών. Το Σαββατοκύριακο είναι απλώς το Σάββατο και η Κυριακή κολλημένα μαζί. Για να ρωτήσουμε τη μέρα: Τι μέρα είναι σήμερα; Σήμερα είναι Τετάρτη. Τη Δευτέρα το πρωί ευχόμαστε καλή εβδομάδα και την Παρασκευή καλό Σαββατοκύριακο.

Οι μήνες

Κάθε μήνας έχει δύο ονόματα: ένα επίσημο, που χρησιμοποιείται στον γραπτό λόγο, στα ημερολόγια και στις ειδήσεις, και ένα πιο σύντομο, λαϊκό, πολύ συνηθισμένο στον προφορικό λόγο. Όλοι οι μήνες είναι αρσενικού γένους.

Τα επίσημα ονόματα προέρχονται από τα λατινικά, όπως και στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Τα λαϊκά είναι παλαιότερες λαϊκές μορφές: ο Γενάρης και ο Φλεβάρης διαφέρουν αρκετά, οι υπόλοιποι είναι απλώς πιο σύντομοι. «Πότε;» απαντάμε με αιτιατική και άρθρο: τον Μάιο ή τον Μάη, θα πάμε στην Κρήτη τον Ιούλιο. Επίσης αυτόν τον μήνα και τον επόμενο μήνα. Την πρώτη μέρα κάθε μήνα ευχόμαστε καλό μήνα!

Πώς λέμε την ημερομηνία

Στην ημερομηνία ο μήνας μπαίνει σε γενική: στις 5 Μαΐου (stis pénde maíu). Το άρθρο είναι τις, θηλυκό πληθυντικού, επειδή εννοείται η λέξη ημέρες. Ακολουθούν οι γενικές των επίσημων ονομάτων:

Στον προφορικό λόγο ακούμε και τα λαϊκά ονόματα με το άρθρο του: στις 15 του Αυγούστου, στις 5 του Μάη. Μερικά σημεία που θέλουν προσοχή:

• Η πρώτη του μήνα λέγεται με τακτικό αριθμητικό: την πρώτη Μαΐου. Από τη 2 και μετά χρησιμοποιούμε απόλυτα αριθμητικά: στις δύο Μαΐου.
• Τα αριθμητικά που κλίνονται μπαίνουν στο θηλυκό: στις τρεις Μαρτίου, στις τέσσερις Ιουλίου, στις είκοσι μία Ιουνίου.
• Γραπτά η σειρά είναι μέρα, μήνας, έτος: 5/5/2026 είναι η 5η Μαΐου. Τα έτη λέγονται σαν κανονικοί αριθμοί με το άρθρο το: το 2026 (to dío chiliádes íkosi éxi).
• Για να ρωτήσουμε την ημερομηνία: Πόσες του μηνός έχουμε σήμερα; Έχουμε δώδεκα.

Οι ημερομηνίες, τα κλάσματα και τα τακτικά αριθμητικά εξηγούνται στη σημείωση αριθμητικά ΙΙ, και η ίδια η γενική στη σημείωση η γενική πτώση.

Οι τέσσερις εποχές

Η εποχή (i epochí) σημαίνει και «εποχή του χρόνου» και «περίοδος της ιστορίας». Η άνοιξη συνδέεται με το ανοίγω: η εποχή που όλα ανοίγουν. Για τον καιρό σε κάθε εποχή, δείτε το λεξιλόγιο για τον καιρό και τις εποχές.

Μέρες και ημερομηνίες στην ελληνική κουλτούρα

• Η Τρίτη και δεκατρείς είναι στην Ελλάδα η γρουσούζικη μέρα, όχι η Παρασκευή και 13. Η Κωνσταντινούπολη έπεσε Τρίτη, το 1453.
• Η Καθαρά Δευτέρα ανοίγει τη Σαρακοστή με χαρταετούς και πικνίκ· η Μεγάλη Παρασκευή είναι η Παρασκευή πριν από το Πάσχα.
• Ο Δεκαπενταύγουστος, στις 15 Αυγούστου, είναι η μεγάλη γιορτή του καλοκαιριού, τότε που η μισή χώρα βρίσκεται σε κάποιο νησί.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες είναι οι μέρες της εβδομάδας;

Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή, με αυτή τη σειρά από την αρχή της εργάσιμης εβδομάδας.

Γιατί η Δευτέρα σημαίνει «δεύτερη»;

Επειδή η παραδοσιακή ελληνική εβδομάδα αρχίζει την Κυριακή. Η Δευτέρα είναι η δεύτερη μέρα, η Τρίτη η τρίτη, και ούτω καθεξής ως την Πέμπτη, την πέμπτη.

Λέμε Ιανουάριος ή Γενάρης;

Και τα δύο είναι σωστά. Ο Ιανουάριος χρησιμοποιείται στον γραπτό και τον επίσημο λόγο, ο Γενάρης στην καθημερινή κουβέντα. Όσοι μαθαίνουν, ας μάθουν πρώτα τα επίσημα ονόματα και μετά να αναγνωρίζουν τα σύντομα.

Πώς γράφουμε την ημερομηνία;

Μέρα, μετά ο μήνας σε γενική, μετά το έτος: Τρίτη, 5 Μαΐου 2026. Με αριθμούς: 5/5/2026.

Οι μέρες, οι μήνες και οι ώρες διδάσκονται βήμα βήμα, με ήχο, στο δωρεάν μάθημα ελληνικών A1. Μπορείτε να ξεκινήσετε εδώ.