Podboje Aleksandra Wielkiego (mapa)

Macedonia była królestwem na północy Grecji. Tam w 356 r. p.n.e. urodził się Aleksander. Jego ojciec, król Filip II, uczynił Macedonię silną i stworzył potężną armię. Gdy Aleksander miał około trzynastu lat, Filip sprowadził słynnego filozofa Arystotelesa, aby został jego nauczycielem. Pisarz Plutarch opowiada, że uczyli się razem w Miezie, w spokojnym miejscu poświęconym nimfom. Jako chłopiec Aleksander poskromił też trudnego konia o imieniu Bucefał, który później niósł go w wielu bitwach.

W 336 r. p.n.e. Filip został zamordowany. Aleksander został królem, βασιλιάς Macedonii, mając zaledwie dwadzieścia lat. Dwa lata później, w 334 r. p.n.e., przeprawił się z Europy do Azji ze swoim στρατός, czyli wojskiem. Jego celem było ogromne imperium perskie, którym rządził król Dariusz III. Tak zaczęła się jego wielka κατάκτηση, czyli podbój.

Weź χάρτης, czyli mapę, Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, i podążaj za armią Aleksandra krok po kroku. Dziś jego trasa przebiega przez wiele różnych krajów.

• 334 r. p.n.e., rzeka Granik (dziś północno-zachodnia Turcja): jego pierwsze wielkie νίκη, czyli zwycięstwo, nad Persami.
• 333 r. p.n.e., Issos (południowa Turcja): pokonuje Dariusza III, który ucieka z pola bitwy, najpierw rydwanem, a potem konno.
• 332 r. p.n.e., Tyr (Liban): miasto na wyspie broni się przez wiele miesięcy, ale w końcu upada.
• 331 r. p.n.e., Egipt: Aleksander zakłada Aleksandrię nad morzem.
• 331 r. p.n.e., Gaugamela (północny Irak): znów pokonuje Dariusza, a imperium perskie przechodzi w jego ręce.
• 326 r. p.n.e., rzeka Hydaspes (dziś Pakistan): pokonuje króla Porosa, który czeka na niego na drugim brzegu ze swoimi bojowymi słoniami, ελέφαντες.

Potem, nad rzeką Beas w Indiach, jego zmęczeni żołnierze odmówili dalszego marszu. Maszerowali już osiem lat, daleko od domu. Aleksander musiał więc zawrócić.

Aleksander nie tylko walczył. Zakładał też nowe miasta i wielu z nich nadał własne imię. Najsłynniejsza jest Aleksandria w Egipcie, Αλεξάνδρεια, założona w 331 r. p.n.e. na wybrzeżu. Plutarch opowiada o niej zabawną historię. Budowniczowie nie mieli kredy, aby zaznaczyć na ziemi plan miasta, więc użyli mąki jęczmiennej. Wtedy przyleciały ogromne stada ptaków i wszystko zjadły! Aleksander się zmartwił, ale wróżbici powiedzieli mu, że miasto będzie kiedyś karmić ludzi ze wszystkich krajów.

W pewnym sensie mieli rację. Aleksandria stała się jednym z największych miast starożytnego świata. Do dziś jest dużym miastem w Egipcie, a po grecku wciąż nosi tę samą nazwę.

Inne miasta leżały znacznie dalej na wschodzie, na przykład Aleksandria Eschate, czyli „najdalsza Aleksandria”, w Azji Środkowej. Aleksander założył nawet miasto na pamiątkę swojego konia Bucefała, który zginął po bitwie nad Hydaspesem. Plutarch podaje, że inne miasto nazwał imieniem swojego psa Peritasa.

W 323 r. p.n.e. Aleksander zachorował w Babilonie, na terenie dzisiejszego Iraku. Przez około dziesięć dni miał wysoką gorączkę, a potem zmarł. Miał zaledwie 32 lata i nikt nie wie na pewno, co było przyczyną jego śmierci. Jego imperium, αυτοκρατορία, sięgało od Grecji do Indii, ale nie było następcy, który naprawdę mógłby nim rządzić.

Dlatego jego wodzowie przez wiele lat walczyli ze sobą, a w końcu podzielili imperium na kilka królestw. Ptolemeusz wziął Egipt, a jego ród panował tam do 30 r. p.n.e. Seleukos stworzył wielkie królestwo w Azji.

W Macedonii potężny człowiek imieniem Kasander poślubił Tessalonikę. Była córką Filipa II, czyli przyrodnią siostrą Aleksandra. Około 315 r. p.n.e. Kasander założył nad morzem nowe miasto i nazwał je imieniem żony. To miasto to Saloniki, dziś drugie co do wielkości miasto Grecji.