Büyük İskender’in fetihleri (harita)

Makedonya, Yunanistan’ın kuzeyinde bir krallıktı. İskender orada, MÖ 356’da doğdu. Babası Kral II. Filip, Makedonya’yı güçlü yapmış ve kuvvetli bir ordu kurmuştu. İskender yaklaşık on üç yaşındayken Filip, ünlü filozof Aristoteles’i ona öğretmen olarak getirdi. Yazar Plutarkhos, ikisinin Mieza’da, perilere adanmış sakin bir yerde birlikte çalıştığını anlatır. İskender çocukken Bukefalas adında zor bir atı da evcilleştirdi; bu at onu daha sonra pek çok savaşa taşıdı.

MÖ 336’da Filip öldürüldü. İskender daha yirmi yaşındayken kral, yani Makedonya’nın βασιλιάς’ı oldu. İki yıl sonra, MÖ 334’te, στρατός’u, yani ordusuyla Avrupa’dan Asya’ya geçti. Hedefi, Kral III. Darius’un yönettiği dev Pers İmparatorluğu’ydu. Böylece büyük κατάκτηση’si, yani fethi başladı.

Akdeniz’in ve Orta Doğu’nun bir χάρτης’ini, yani haritasını al ve İskender’in ordusunu adım adım izle. Bugün onun yolu pek çok farklı ülkeden geçer.

• MÖ 334, Granikos Irmağı (bugün kuzeybatı Türkiye): Perslere karşı ilk büyük νίκη’si, yani zaferi.
• MÖ 333, İssos (güney Türkiye): III. Darius’u yener; Darius savaştan önce savaş arabasıyla, sonra at sırtında kaçar.
• MÖ 332, Sur (Lübnan): bir ada üzerindeki şehir aylarca direnir ama sonunda düşer.
• MÖ 331, Mısır: İskender deniz kıyısında İskenderiye’yi kurar.
• MÖ 331, Gaugamela (kuzey Irak): Darius’u yeniden yener ve Pers İmparatorluğu onun eline geçer.
• MÖ 326, Hydaspes Irmağı (bugün Pakistan): karşı kıyıda savaş filleriyle, yani ελέφαντες ile onu bekleyen Kral Poros’u yener.

Sonra, Hindistan’daki Beas Irmağı’nda, yorgun askerleri daha ileri gitmeyi reddetti. Sekiz yıldır evlerinden uzakta yürüyorlardı. Bu yüzden İskender geri dönmek zorunda kaldı.

İskender yalnızca savaşmadı. Yeni şehirler de kurdu ve birçoğuna kendi adını verdi. En ünlüsü, MÖ 331’de kıyıda kurulan Mısır’daki İskenderiye’dir, yani Αλεξάνδρεια. Plutarkhos bu şehirle ilgili eğlenceli bir hikâye anlatır. Yapı ustalarının şehrin planını yere çizmek için tebeşiri yoktu, bu yüzden arpa unu kullandılar. Sonra kocaman kuş sürüleri gelip hepsini yedi! İskender endişelendi, ama kâhinleri ona şehrin bir gün her ülkeden insanı besleyeceğini söyledi.

Bir bakıma haklıydılar. İskenderiye, antik dünyanın en büyük şehirlerinden biri oldu. Bugün de Mısır’da büyük bir şehirdir ve Yunanca adı hâlâ aynıdır.

Başka şehirler çok daha doğudaydı; örneğin Orta Asya’daki Alexandria Eskhate, yani “en uzak İskenderiye”. İskender, Hydaspes savaşından sonra ölen atı Bukefalas’ın anısına bile bir şehir kurdu. Plutarkhos, başka bir şehre de köpeği Peritas’ın adını verdiğini söyler.

MÖ 323’te İskender, bugünkü Irak’taki Babil’de hastalandı. Yaklaşık on gün yüksek ateşi oldu, sonra öldü. Daha 32 yaşındaydı ve neden öldüğünü kimse kesin olarak bilmiyor. İmparatorluğu, yani αυτοκρατορία’sı, Yunanistan’dan Hindistan’a uzanıyordu, ama onu yönetebilecek bir varis yoktu.

Bu yüzden komutanları uzun yıllar birbirleriyle savaştı ve sonunda imparatorluğu birkaç krallığa böldüler. Ptolemaios Mısır’ı aldı ve ailesi orada MÖ 30’a kadar hüküm sürdü. Seleukos Asya’da büyük bir krallık kurdu.

Makedonya’da Kassandros adında güçlü bir adam Thessalonike ile evlendi. O, II. Filip’in kızıydı, yani İskender’in üvey kız kardeşiydi. MÖ 315 dolaylarında Kassandros deniz kıyısında yeni bir şehir kurdu ve ona karısının adını verdi. Bu şehir Selanik’tir; bugün Yunanistan’ın ikinci büyük şehridir.