Fabbricare parole: la derivazione
Un verbo dà quattro nomi, un aggettivo dà una qualità: i suffissi e i prefissi che quintuplicano il vostro lessico.
Dal verbo al nome
-ση dà l’azione astratta (μεταφράζω → μετάφραση), -μα il risultato concreto (γράφω → γράμμα), -σιμο l’attività quotidiana (τρέξιμο), -τής/-τρια l’agente (τραγουδιστής, τραγουδίστρια).
- Η μετάφραση του κειμένου πήρε δύο εβδομάδες.La traduzione del testo ha richiesto due settimane.
- Το δίδαγμα αυτής της ιστορίας είναι απλό.La morale di questa storia è semplice.
- Το τρέξιμο με ξεκουράζει περισσότερο από τον ύπνο.Correre mi riposa più del sonno.
- Δουλεύει ως μεταφράστρια σε εκδοτικό οίκο.Lavora come traduttrice in una casa editrice.
| ρήμα | -ση | -μα / -σιμο | πρόσωπο |
|---|---|---|---|
| μεταφράζω | μετάφραση | μετάφρασμα | μεταφραστής/-άστρια |
| διδάσκω | διδασκαλία | δίδαγμα | δάσκαλος/δασκάλα |
| τρέχω | — | τρέξιμο | δρομέας |
| μαγειρεύω | μαγειρική | μαγείρεμα | μάγειρας/μαγείρισσα |
Dall’aggettivo alla qualità
ταχύς → ταχύτητα (velocità), πιθανός → πιθανότητα, ζεστός → ζεστασιά (calore umano), καλός → καλοσύνη (bontà), δίκαιος → δικαιοσύνη (giustizia). -ότητα è il suffisso produttivo moderno: βιωσιμότητα (sostenibilità).
- Η βιωσιμότητα του έργου εξαρτάται από τη χρηματοδότηση.La sostenibilità del progetto dipende dal finanziamento.
- Η πιθανότητα βροχής για αύριο είναι μικρή.La probabilità di pioggia per domani è bassa.
- Μου λείπει η ζεστασιά του πατρικού μου σπιτιού.Mi manca il calore della casa dei miei.
- Μας βοήθησε από καθαρή καλοσύνη.Ci ha aiutati per pura bontà.
I prefissi che cambiano tutto
ξε- disfà o intensifica: κλειδώνω → ξεκλειδώνω (aprire la serratura), ξεκουράζομαι (riposarsi). ανα- rifà: ανανεώνω (rinnovare). συν- unisce: συνεργάζομαι (collaborare). κατα- intensifica: καταπληκτικός. α(ν)- nega: άγνωστος (sconosciuto), ανήσυχος.
- Ξεκλείδωσε την πόρτα και μπήκε χωρίς να χτυπήσει.Ha aperto la porta con la chiave ed è entrato senza bussare.
- Πρέπει να ανανεώσω το διαβατήριό μου πριν από το ταξίδι.Devo rinnovare il passaporto prima del viaggio.
- Συνεργαζόμαστε στενά με δύο πανεπιστήμια του εξωτερικού.Collaboriamo strettamente con due università straniere.
- Ο δράστης παραμένει άγνωστος στις αρχές.L’autore del reato resta ignoto alle autorità.
Tocca a voi
Scegliete la forma corretta.
Domande frequenti
Quali suffissi trasformano un verbo in nome?
«-ση» dà l’azione astratta («μεταφράζω» → «μετάφραση»), «-μα» il risultato concreto («γράφω» → «γράμμα»), «-σιμο» l’attività quotidiana («τρέξιμο»), «-τής/-τρια» l’agente («τραγουδιστής», «τραγουδίστρια»).
Come si forma un nome di qualità da un aggettivo?
Con «-ότητα», «-ιά» o «-οσύνη»: «ταχύς» → «ταχύτητα», «ζεστός» → «ζεστασιά», «καλός» → «καλοσύνη». «-ότητα» è il suffisso produttivo moderno: ogni nuovo aggettivo ci passa, come «βιωσιμότητα» (sostenibilità).
Che cosa fanno i prefissi ξε-, ανα- e συν-?
«Ξε-» disfà o intensifica («κλειδώνω» → «ξεκλειδώνω», sbloccare), «ανα-» rifà («ανανεώνω», rinnovare), «συν-» unisce («συνεργάζομαι», collaborare). Aggiungi «κατα-», che intensifica («καταπληκτικός»), e «α(ν)-», che nega («άγνωστος»).