De basiskleuren in het Grieks zijn άσπρο (wit), μαύρο (zwart), κόκκινο (rood), πράσινο (groen), κίτρινο (geel), μπλε (blauw) en γαλάζιο (lichtblauw). De meeste zijn gewone bijvoeglijke naamwoorden waarvan de uitgang zich aanpast aan het zelfstandig naamwoord, en een paar zijn leenwoorden die nooit veranderen. In de transcriptie geeft het accent de beklemtoonde lettergreep aan, ch klinkt als in lachen, d als de Engelse th in "this" en th als de Engelse th in "think".
| Mannelijk / vrouwelijk / onzijdig | Uitspraak | Betekenis |
|---|---|---|
| άσπρος, άσπρη, άσπρο | áspros, áspri, áspro | wit |
| μαύρος, μαύρη, μαύρο | mávros, mávri, mávro | zwart |
| κόκκινος, κόκκινη, κόκκινο | kókinos, kókini, kókino | rood |
| πράσινος, πράσινη, πράσινο | prásinos, prásini, prásino | groen |
| κίτρινος, κίτρινη, κίτρινο | kítrinos, kítrini, kítrino | geel |
| γαλάζιος, γαλάζια, γαλάζιο | galázios, galázia, galázio | lichtblauw, hemelsblauw |
| γκρίζος, γκρίζα, γκρίζο | grízos, gríza, grízo | grijs |
| χρυσός, χρυσή, χρυσό | chrisós, chrisí, chrisó | goud, gouden |
| ασημένιος, ασημένια, ασημένιο | asiménios, asiménia, asiménio | zilver, zilveren |
Het woord voor kleur is το χρώμα (to chróma), meervoud τα χρώματα. Naar een kleur vragen: Τι χρώμα είναι; (Welke kleur is het?) Είναι κόκκινο. (Het is rood.) Ποιο είναι το αγαπημένο σου χρώμα; (Wat is je lievelingskleur?) In het woordenboek staan kleuren in de mannelijke vorm: κόκκινος. Als je over de kleur zelf praat, gebruik je de onzijdige vorm: το κόκκινο μου αρέσει (ik hou van rood).
Kleuren die nooit veranderen: μπλε, καφέ, ροζ...
Veel kleuren zijn ontleend aan het Frans, het Italiaans of het Turks. Ze zijn onverbuigbaar: dezelfde vorm voor elk geslacht, getal en elke naamval.
| Grieks | Uitspraak | Betekenis |
|---|---|---|
| μπλε | ble | blauw |
| καφέ | kafé | bruin (letterlijk "koffie") |
| γκρι | gri | grijs |
| ροζ | roz | roze |
| μωβ | mov | paars |
| πορτοκαλί | portokalí | oranje |
| μπεζ | bez | beige |
| μπορντό | bordó | bordeauxrood, wijnrood |
| τιρκουάζ | tirkuáz | turquoise |
| χακί | chakí | kaki |
Je zegt dus ένα μπλε φόρεμα (een blauwe jurk), μια μπλε φούστα (een blauwe rok) en δύο μπλε φούστες (twee blauwe rokken): alleen het zelfstandig naamwoord verandert. Hetzelfde geldt voor τα ροζ λουλούδια (de roze bloemen) en ο γκρι ουρανός (de grijze lucht). Μωβ wordt ook als μοβ gespeld. Γκρι en γκρίζος betekenen hetzelfde; γκρίζος is het verbuigbare Griekse woord en wordt vaak voor haar gebruikt: γκρίζα μαλλιά. Bruin en oranje hebben ook verbuigbare vormen, καφετής, καφετιά, καφετί en πορτοκαλής, πορτοκαλιά, πορτοκαλί; zie alledaagse bijvoeglijke naamwoorden. Meer zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden van dit type vind je in onverbuigbare naamwoorden.
Hoe kleuren zich aanpassen aan het zelfstandig naamwoord
Een kleur staat voor het zelfstandig naamwoord en krijgt hetzelfde geslacht, getal en dezelfde naamval. De uitgangen zijn die van καλός, καλή, καλό, uitgelegd in bijvoeglijke naamwoorden: καλός -ή -ό. Hier is κόκκινος volledig:
| Naamval | Mannelijk | Vrouwelijk | Onzijdig |
|---|---|---|---|
| Nominatief enkelvoud | κόκκινος | κόκκινη | κόκκινο |
| Genitief enkelvoud | κόκκινου | κόκκινης | κόκκινου |
| Accusatief enkelvoud | κόκκινο | κόκκινη | κόκκινο |
| Nominatief meervoud | κόκκινοι | κόκκινες | κόκκινα |
| Genitief meervoud | κόκκινων | κόκκινων | κόκκινων |
| Accusatief meervoud | κόκκινους | κόκκινες | κόκκινα |
- ο μαύρος σκύλος (de zwarte hond), η μαύρη γάτα (de zwarte kat), το μαύρο αυτοκίνητο (de zwarte auto).
- το κόκκινο κρασί (rode wijn), το άσπρο κρασί (witte wijn); ook το λευκό κρασί, met het formelere λευκός, λευκή, λευκό.
- τα κίτρινα ταξί (de gele taxi's, typisch voor Athene); οι πράσινες ελιές (groene olijven).
- Γαλάζιος heeft -ια in het vrouwelijk: η γαλάζια θάλασσα (de blauwe zee), οι γαλάζιες πόρτες (de blauwe deuren).
Alle regels voor de overeenkomst staan in bijvoeglijke naamwoorden en congruentie.
Μπλε of γαλάζιο? De vele blauwtinten van het Grieks
Het Grieks verdeelt blauw over meerdere woorden, een beetje zoals het Italiaans of het Russisch.
- μπλε (ble): blauw in het algemeen, vaak middel- of donkerblauw. Σκούρο μπλε is marineblauw.
- γαλάζιος (galázios): lichtblauw, de kleur van de lucht en van een kalme zee. Ο γαλάζιος ουρανός.
- γαλανός (galanós): blauw in gedichten en liedjes, en voor ogen: γαλανά μάτια (blauwe ogen).
- θαλασσί (thalassí): zeeblauw, van θάλασσα (zee).
Lichte en donkere kleuren: ανοιχτό en σκούρο
Voor licht of donker zet je ανοιχτό (anichtó, letterlijk "open") of σκούρο (skúro) voor de kleur: ανοιχτό πράσινο (lichtgroen), σκούρο μπλε (donkerblauw). Voor een zelfstandig naamwoord passen ook deze woorden zich aan: ένα ανοιχτό μπλε πουκάμισο (een lichtblauw overhemd), μια σκούρα καφέ τσάντα (een donkerbruine tas). Net als het Nederlands kan het Grieks ze ook aan de kleur vastplakken: ανοιχτοπράσινος, σκουρόχρωμος (donker van kleur). Het voorvoegsel κατα- maakt een kleur sterker: κατακόκκινος (knalrood, vuurrood in het gezicht), κατάμαυρος (pikzwart), κάτασπρος (sneeuwwit). Zie woordvorming.
Kleuren als werkwoorden
Verschillende kleuren hebben een werkwoord, dat in de dagelijkse spreektaal heel gewoon is:
- κοκκινίζω (kokinízo) = rood worden, blozen: κοκκίνισε από ντροπή (ze bloosde van schaamte).
- μαυρίζω (mavrízo) = bruin worden in de zon: μαύρισες! (wat ben je bruin!), de hele zomer te horen.
- ασπρίζω (asprízo) = wit worden: άσπρισαν τα μαλλιά του (zijn haar werd wit).
- κιτρινίζω (kitrinízo) = geel worden, of bleek van angst.
Kleuren in Griekse uitdrukkingen
| Grieks | Uitspraak | Letterlijk | Betekenis |
|---|---|---|---|
| η γαλανόλευκη | i galanólefki | de blauw-witte | de Griekse vlag |
| έχω μαύρα μεσάνυχτα | écho mávra mesánichta | ik heb zwarte middernacht | ik heb geen flauw idee |
| θα δούμε άσπρη μέρα | tha dúme áspri méra | we zullen een witte dag zien | er komen betere tijden |
| πράσινα άλογα | prásina áloga | groene paarden | onzin, luchtkastelen |
| τα βλέπω όλα μαύρα | ta vlépo óla mávra | ik zie alles zwart | ik ben erg pessimistisch |
| κόκκινα αυγά | kókina avgá | rode eieren | de geverfde eieren van het Griekse Pasen |
| μαύρη αγορά | mávri agorá | zwarte markt | zwarte markt |
De Griekse vlag heet η γαλανόλευκη, van γαλανός (blauw) en λευκός (wit). Hij heeft negen blauwe en witte strepen en een wit kruis. Een populaire verklaring verbindt de negen strepen met de negen lettergrepen van het motto Ελευθερία ή Θάνατος (Vrijheid of de dood). Kleuren spelen ook een rol in voetbal en politiek: Παναθηναϊκός zijn οι πράσινοι (de groenen), Ολυμπιακός οι ερυθρόλευκοι (de rood-witten). En veel Griekse sprookjes eindigen met het rijmpje Κόκκινη κλωστή δεμένη, στην ανέμη τυλιγμένη... ("een rode draad gebonden, om het spinnewiel gewonden"). Meer uitdrukkingen staan op de woordenschatpagina over uitdrukkingen.
Veelgestelde vragen
Hoe zeg je de kleuren in het Grieks?
Kleur is χρώμα. De basiskleuren zijn άσπρος (wit), μαύρος (zwart), κόκκινος (rood), πράσινος (groen), κίτρινος (geel), μπλε (blauw), γαλάζιος (lichtblauw), καφέ (bruin), γκρι (grijs), ροζ (roze), μωβ (paars) en πορτοκαλί (oranje).
Wat is blauw in het Grieks?
Μπλε (ble), dat zijn uitgang nooit verandert. Voor lichtblauw of hemelsblauw zeggen Grieken γαλάζιος, γαλάζια, γαλάζιο.
Waarom verandert μπλε zijn uitgang niet?
Het is een leenwoord uit het Franse bleu. De meeste geleende kleuren (μπλε, ροζ, μπεζ, γκρι, καφέ) zijn onverbuigbaar: één vorm voor alles.
Wat zijn de kleuren van de Griekse vlag?
Blauw en wit, daarom heet de vlag η γαλανόλευκη, "de blauw-witte".
Leer kleuren samen met kleding op de woordenschatpagina kleding en kleuren, en oefen de bijvoeglijke naamwoorden met lidwoorden en geslacht. Kleuren horen bij de eerste eenheden van onze gratis cursus Grieks A1.