Yunanca sözcükler nereden gelir
Sözvarlığında üç bin yıllık tarih: miras sözcükler; Türkçe, İtalyanca, Fransızca alıntılar — ve yurtdışından dönen Yunanca sözcükler.
Miras ve alıntılar
Miras çekirdek doğrudan Eski Yunancadan iner: νερό (< νηρόν), ψωμί, σπίτι (< ὁσπίτιον < Lat. hospitium). Her dönem katmanını bıraktı: Latince, Venedikçe, Türkçe, Fransızca, İngilizce.
- Ήπιαμε καφέ και φάγαμε μπακλαβά στην αυλή.Avluda kahve içip baklava yedik.
- Άνοιξε την πόρτα και ανέβηκε τη σκάλα.Kapıyı açıp merdiveni çıktı.
- Το ασανσέρ χάλασε πάλι, οπότε ανεβήκαμε με τα πόδια.Asansör yine bozuldu, biz de yürüyerek çıktık.
- Στο τραπέζι υπήρχε μόνο ψωμί, νερό και λίγο τυρί.Masada yalnızca ekmek, su ve biraz peynir vardı.
| προέλευση | παραδείγματα |
|---|---|
| τουρκικά | ο καφές, το τσέπη → η τσέπη, ο μπακλαβάς, το κέφι |
| ιταλικά / βενετικά | η πόρτα, το μπάνιο, η σκάλα, ο καναπές |
| γαλλικά | το ασανσέρ, η γκαρσονιέρα, το κραγιόν |
| αγγλικά | το κομπιούτερ, το σάντουιτς, το πάρκινγκ |
Gidiş-dönüş sözcükleri
αντιδάνεια Yunanca gider, dönüşmüş döner: καναπές (< İt. canapè, kökeni κωνώπιον), σενάριο (< Lat. scaenarium < σκηνή). Tersi de doğru: bütün dünya bilmeden Yunanca konuşur — τηλέφωνο, δημοκρατία, φιλοσοφία ihraç ürünleridir.
- Κάθισε στον καναπέ και άνοιξε την τηλεόραση.Kanepeye oturup televizyonu açtı.
- Το σενάριο της ταινίας γράφτηκε μέσα σε μία εβδομάδα.Filmin senaryosu bir haftada yazıldı.
- Σε όποια γλώσσα και να μιλήσεις, το τηλέφωνο παραμένει «τηλέφωνο».Hangi dilde konuşursan konuş, telefon yine «τηλέφωνο».
Γ1’de neden işe yarar
Köken, üslubu haber verir: Türkçe alıntı sıcak ve senli benlidir (κέφι, μεράκι), öğrenilmiş ikiz resmîdir. γεύση ile İtalyanca gusto’nun akraba olduğunu bilmek belleğe, ιατρός’un γιατρός’un öğrenilmiş ikizi olduğunu bilmek üsluba yarar.
- Απόψε η παρέα έχει πολύ κέφι.Bu akşam muhabbetin keyfi yerinde.
- Το έφτιαξε με μεράκι, όχι στα γρήγορα.Onu apar topar değil, gönlünü koyarak yaptı.
- Ο θεράπων ιατρός υπέγραψε τη γνωμάτευση.Tedaviyi yürüten hekim raporu imzaladı.
- Πάμε στον γιατρό το απόγευμα.Öğleden sonra doktora gidiyoruz.
Sıra sizde
Doğru biçimi seçin.
Sık sorulan sorular
Modern Yunancada hangi diller ödünç sözcük bıraktı?
Her dönem, Eski Yunancadan miras kalan çekirdeğin üzerine kendi katmanını bıraktı: Latince («σπίτι» < hospitium), Venedikçe, Türkçe («μπακλαβάς», «κέφι»), Fransızca («ασανσέρ») ve İngilizce.
«αντιδάνεια», yani geri dönen sözcükler nedir?
Yunancadan çıkıp değişerek dönen sözcükler: «καναπές» (< İt. canapè, Yunanca «κωνώπιον»dan), «σενάριο» (< Lat. scaenarium, «σκηνή»den). Tersi de olur: «τηλέφωνο» ve «δημοκρατία» Yunancanın ihracatıdır.
Γ1 düzeyinde bir sözcüğün kökeni neden önemlidir?
Çünkü köken, kullanım düzeyini önceden gösterir: Türkçe ödünçleme sıcak ve konuşma dilindendir («κέφι», «μεράκι»), bilgin ikizi ise resmîdir. «ιατρός»un «γιατρός»un bilgin ikizi olduğunu bilmek üsluba doğrudan yarar.