Deelwoorden
Het actieve bijwoordelijk deelwoord op -οντας / -ώντας, het lijdende deelwoord op -μένος met congruentie en geleerde deelwoorden in geschreven Grieks (ο αναφερθείς).
Het deelwoord op -οντας / -ώντας
Het deelwoord op -οντας wordt niet verbogen en geeft vaak de manier, het middel of een gelijktijdige handeling aan: «γράφοντας» (‘schrijvend’). Veel werkwoorden op -άω/-ώ vormen de beklemtoonde uitgang -ώντας: «μιλώντας», «ρωτώντας». Het onderwerp is meestal hetzelfde als dat van de hoofdzin.
- Έμαθε ελληνικά ακούγοντας ελληνικά τραγούδια.Hij leerde Grieks door naar Griekse liedjes te luisteren.
- Μιλώντας με τη γιαγιά της, θυμήθηκε το χωριό.Terwijl ze met haar grootmoeder sprak, dacht ze terug aan het dorp.
Het passieve deelwoord op -μένος
Het deelwoord op -μένος wordt verbogen als een bijvoeglijk naamwoord en duidt vaak een resultaat of toestand aan: «γραμμένος, -η, -ο». Het staat met «είμαι» en kan een zelfstandig naamwoord nader bepalen: «ένα γράμμα γραμμένο στο χέρι» (‘een met de hand geschreven brief’). Afhankelijk van werkwoord en context kan de betekenis sterker passief of meer beschrijvend zijn.
- Η πόρτα είναι κλειδωμένη.De deur is op slot.
- Είμαστε πολύ κουρασμένοι σήμερα.We zijn vandaag erg moe.
| ρήμα | μετοχή σε -μένος |
|---|---|
| γράφω | γραμμένος, -η, -ο |
| κλείνω | κλεισμένος, -η, -ο |
| κουράζω | κουρασμένος, -η, -ο |
| ανοίγω | ανοιγμένος, -η, -ο |
| χάνω | χαμένος, -η, -ο |
Geleerde deelwoorden in geschreven taal
Formele geschreven taal, vooral in juridische, bestuurlijke en journalistieke teksten, gebruikt geleerde vormen zoals «ο αναφερθείς μάρτυρας» (‘de genoemde getuige’), «η ληφθείσα απόφαση» (‘het genomen besluit’) en «το τρέχον έτος» (‘het lopende jaar’). In dagelijkse gesprekken komen ze minder vaak voor; daar is een betrekkelijke bijzin vaak natuurlijker.
- Ο αναφερθείς μάρτυρας δεν εμφανίστηκε στο δικαστήριο.De genoemde getuige verscheen niet voor de rechtbank.
- Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να υποβάλουν αίτηση έως την Παρασκευή.Belangstellenden kunnen tot vrijdag een aanvraag indienen.
De passende stijl kiezen
In gesprekken en alledaagse teksten klinkt een betrekkelijke bijzin vaak natuurlijker: «ο μάρτυρας που αναφέρθηκε» in plaats van «ο αναφερθείς μάρτυρας». Geleerde deelwoorden passen bij formele teksten, maar kunnen ook mondeling worden gebruikt als de situatie of de gewenste stijl daarom vraagt.
- Ο μάρτυρας που αναφέρθηκε δεν εμφανίστηκε στο δικαστήριο.De getuige die werd genoemd, verscheen niet voor de rechtbank.
- Η απόφαση που πάρθηκε χθες ανακοινώθηκε σήμερα το πρωί.Het besluit dat gisteren werd genomen, is vanochtend bekendgemaakt.
- Η ληφθείσα απόφαση κοινοποιήθηκε σε όλες τις υπηρεσίες.Het genomen besluit is aan alle diensten meegedeeld.
Veelgestelde vragen
Hoe vorm en gebruik je het deelwoord op -οντας?
Deze vorm wordt niet verbogen en drukt manier of gelijktijdigheid uit: «Έμαθε ελληνικά ακούγοντας ελληνικά τραγούδια» (‘Hij leerde Grieks door naar Griekse liedjes te luisteren’). Veel samengetrokken werkwoorden op -ώ krijgen beklemtoond -ώντας: «μιλώντας», «ρωτώντας».
Waarvoor dient het passieve deelwoord op -μένος?
Het drukt vaak een toestand uit die uit een handeling voortkomt en past zich als een bijvoeglijk naamwoord aan: «Η πόρτα είναι κλειδωμένη» (‘De deur is op slot’), «ένα γράμμα γραμμένο στο χέρι» (‘een met de hand geschreven brief’). De vormen zijn bijvoorbeeld «γραμμένος, -η, -ο».
Schrijf ik «ο αναφερθείς μάρτυρας» of «ο μάρτυρας που αναφέρθηκε»?
Dat hangt af van de stijl. Geleerde deelwoorden zoals «ο αναφερθείς μάρτυρας» en «η ληφθείσα απόφαση» passen bij journalistieke, juridische en bestuurlijke teksten. Elders klinkt een betrekkelijke bijzin vaak natuurlijker: «ο μάρτυρας που αναφέρθηκε». In een gewoon gesprek kan het geleerde deelwoord plechtig overkomen.