Ο Παλαμήδης, ο εφευρέτης

Είχε ένα μικρό γιο, τον Τηλέμαχο. Μια μεταγενέστερη διήγηση προσθέτει ότι γνώριζε μια προφητεία: αν έφευγε, θα γύριζε ύστερα από είκοσι χρόνια, μόνος και ταλαιπωρημένος. Έτσι προσποιήθηκε ότι είχε τρελαθεί.

Η γνωστή μεταγενέστερη μορφή του μύθου τον παρουσιάζει να οργώνει με δύο διαφορετικά ζώα ζεμένα μαζί και να σπέρνει αλάτι. Οι άλλοι νόμισαν ότι είχε χάσει τα λογικά του.

Ο Παλαμήδης όμως κατάλαβε το τέχνασμα. Σε μία εκδοχή έβαλε το μωρό, τον Τηλέμαχο, μπροστά από το αλέτρι. Στον Απολλόδωρο κάνει κάτι διαφορετικό: αρπάζει το παιδί και προσποιείται ότι θα το χτυπήσει με το σπαθί.

Στην πρώτη ιστορία ο Οδυσσέας σταμάτησε αμέσως τα ζώα. Στη δεύτερη παραδέχτηκε ότι η τρέλα του ήταν προσποιητή.

Ο Οδυσσέας φανέρωσε τότε ότι σκεφτόταν καθαρά, για να προστατεύσει το παιδί του. Αναγκάστηκε να ξεκινήσει για την Τροία και, σύμφωνα με τη μεταγενέστερη παράδοση, δεν ξέχασε τον Παλαμήδη.

Ο Παλαμήδης δεν ήταν απλώς έξυπνος· ήταν ο μεγάλος εφευρέτης των Ελλήνων. Οι αρχαίοι τού απέδιδαν ορισμένα γράμματα του αλφαβήτου, αριθμούς, μέτρα, ζάρια και το παιχνίδι των πεσσών. Αυτές είναι μυθικές αποδόσεις και όχι ιστορικές πληροφορίες για το ποιος επινόησε πραγματικά όλα αυτά. Κάποιες πηγές λένε επίσης ότι βοήθησε στην οργάνωση και την τροφοδοσία του στρατού.

Για τον θάνατό του σώζονται διαφορετικές ιστορίες. Στην πιο γνωστή μεταγενέστερη εκδοχή, ο Οδυσσέας έστησε μια παγίδα.

Έκρυψε χρυσάφι κάτω από τη σκηνή του Παλαμήδη. Έγραψε ένα ψεύτικο γράμμα, τάχα από τον βασιλιά των Τρώων, που ευχαριστούσε τον Παλαμήδη για την προδοσία του και ανέφερε το ποσό. Φρόντισε το γράμμα να βρεθεί.

Έψαξαν τη σκηνή και βρήκαν τα χρήματα. Πίστεψαν τα ψεύτικα στοιχεία και καταδίκασαν τον Παλαμήδη, χωρίς να ελέγξουν αν το γράμμα ήταν αληθινό. Έπειτα τον λιθοβόλησαν και τον σκότωσαν.

Ένα απόσπασμα από χαμένη τραγωδία του Ευριπίδη τού αποδίδει τα λόγια: «Αλήθεια, θρηνώ για σένα, γιατί χάθηκες πριν από μένα».

Η παλαιότερη περίληψη του χαμένου έπους Κύπρια δίνει άλλη εκδοχή: ο Οδυσσέας και ο Διομήδης έπνιξαν τον Παλαμήδη, όταν βγήκε για ψάρεμα. Επομένως το γράμμα, το κρυμμένο χρυσάφι και ο λιθοβολισμός δεν ανήκαν σε όλες τις αρχαίες αφηγήσεις.

Ο Παλαμήδης δεν εμφανίζεται στα ομηρικά έπη. Μεταγενέστεροι συγγραφείς αναρωτήθηκαν μάλιστα αν ο Όμηρος τον είχε παραλείψει σκόπιμα. Οι σοφιστές έγραφαν λόγους για την υπεράσπισή του, και ο Σωκράτης στην Απολογία του Πλάτωνα λέει ότι θα ήθελε στον άλλο κόσμο να συναντήσει τον Παλαμήδη και άλλους που πέθαναν ύστερα από άδικη ετυμηγορία.