Η Ιφιγένεια στην Αυλίδα

Πολλά ελληνικά πλοία είχαν συγκεντρωθεί στην Αυλίδα, έτοιμα να σαλπάρουν για την Τροία. Όμως ο άνεμος έπεσε· μέρες ολόκληρες βασίλευε άπνοια και ο στρατός έλιωνε από την αναμονή. Ο μάντης Κάλχας αποκάλυψε την αιτία: η θεά Άρτεμη ήταν οργισμένη με τον Αγαμέμνονα. Στα χαμένα Κύπρια Έπη και σε μεταγενέστερες αφηγήσεις, είχε σκοτώσει ένα ελάφι και είχε καυχηθεί ότι ήταν καλύτερος κυνηγός από τη θεά. Ο στόλος θα έφευγε μόνο αν ο αρχιστράτηγος θυσίαζε στη θεά την κόρη του, την Ιφιγένεια.

Ο Αγαμέμνονας βρέθηκε μπροστά σε αβάσταχτο δίλημμα: ο πατέρας μέσα του αρνιόταν, ο αρχηγός υποχωρούσε στην πίεση του στρατού και του αδελφού του, του Μενελάου. Τελικά κατέφυγε σε ένα σκληρό τέχνασμα: έστειλε γράμμα στη γυναίκα του, την Κλυταιμνήστρα, να φέρει την Ιφιγένεια στην Αυλίδα, με το πρόσχημα ότι θα την πάντρευε με τον Αχιλλέα. Μετανιωμένος, έγραψε δεύτερο γράμμα για να ακυρώσει το ταξίδι — αλλά ο Μενέλαος το πήρε από τον αγγελιοφόρο. Έτσι, μητέρα και κόρη έφτασαν στο στρατόπεδο γεμάτες χαρά για τον γάμο.

Η αλήθεια δεν άργησε να αποκαλυφθεί. Η Κλυταιμνήστρα ξέσπασε με οργή εναντίον του άντρα της, ενώ η Ιφιγένεια έπεσε στα πόδια του πατέρα της και τον ικέτεψε να τη λυπηθεί, θυμίζοντάς του πόσο την αγαπούσε όταν ήταν μικρή. Ακόμη και ο Αχιλλέας, έξαλλος που το όνομά του είχε χρησιμοποιηθεί ως δόλωμα, υποσχέθηκε να την υπερασπιστεί με το σπαθί του — αλλά ο στρατός ολόκληρος απαιτούσε πια τη θυσία.

Και τότε, στην τραγωδία του Ευριπίδη, συμβαίνει κάτι απροσδόκητο: η ίδια η Ιφιγένεια αλλάζει. Αφού ο θάνατός της είναι αναπόφευκτος, αποφασίζει να πεθάνει εκούσια, με αξιοπρέπεια, όχι σαν θύμα που το σέρνουν. «Δίνω το σώμα μου στην Ελλάδα», λέει· αν η θυσία της ανοίξει τον δρόμο για την Τροία, η ζωή της θα έχει νόημα. Ζητά από τη μητέρα της να μην την πενθήσει και προχωρά μόνη της προς τον βωμό.

Σε μια παλιά εκδοχή, που υπήρχε ήδη στα Κύπρια Έπη, η Άρτεμη έσωσε την Ιφιγένεια: έβαλε ένα ελάφι στη θέση της και τη μετέφερε στη χώρα των Ταύρων. Εκεί έγινε ιέρεια της θεάς και εκεί την ξαναβρίσκουμε στην τραγωδία Ιφιγένεια εν Ταύροις. Η ίδια σωτηρία περιγράφεται στο τέλος του κειμένου της Ιφιγένειας εν Αυλίδι που έφτασε ως εμάς, αν και πολλοί μελετητές θεωρούν ότι αυτό το τέλος προστέθηκε μετά τον θάνατο του Ευριπίδη. Ο άνεμος φύσηξε και ο στόλος σάλπαρε για την Τροία.

Άλλες παραδόσεις δεν σώζουν την Ιφιγένεια. Στον Αγαμέμνονα του Αισχύλου η θυσία της είναι πραγματικός φόνος και ένας από τους λόγους για τους οποίους η Κλυταιμνήστρα δεν συγχώρησε τον άντρα της. Δέκα χρόνια αργότερα, όταν ο Αγαμέμνονας γύρισε νικητής, τον περίμενε στο παλάτι η εκδίκησή της.