Μυθολογία · Επίπεδο Α2
Ο Προκρούστης και το κρεβάτι του
Είχε ένα μέτρο για όλους. Το πρόβλημα ήταν ότι το μέτρο δεν άλλαζε ποτέ.
Ο νεαρός Θησέας ήθελε να πάει από την Τροιζήνα στην Αθήνα. Ο εύκολος δρόμος ήταν με καράβι. Εκείνος διάλεξε τον δρόμο της στεριάς, που ήταν γεμάτος ληστές. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ήθελε να μιμηθεί τον Ηρακλή και να καθαρίσει τον δρόμο από τους κινδύνους.
Στον δρόμο αντιμετώπισε έξι μεγάλους κινδύνους: τον Περιφήτη με το χάλκινο ρόπαλο, τον Σίνη, το άγριο γουρούνι της Κρομμυώνας, τον Σκίρωνα, τον Κερκυόνα και, τελευταίο, τον Προκρούστη κοντά στην Αθήνα.
Ο Προκρούστης δεν έμοιαζε με τους άλλους. Δεν επιτίθετο. Ήταν ευγενικός.
Το πραγματικό του όνομα, σύμφωνα με διαφορετικές αρχαίες πηγές, ήταν Δαμάστης ή Πολυπήμων. Προκρούστης ήταν το παρατσούκλι του. Καλούσε τους κουρασμένους ταξιδιώτες στο σπίτι του και τους πρόσφερε φαγητό και ένα κρεβάτι για τη νύχτα.
Ο Απολλόδωρος μιλά για δύο κρεβάτια, ένα μακρύ και ένα κοντό. Άλλες παραδόσεις αναφέρουν μόνο ένα. Ο Προκρούστης ισχυριζόταν ότι το κρεβάτι του ταίριαζε τέλεια σε όλους.
Στην πραγματικότητα, ανάγκαζε με βία κάθε επισκέπτη να χωρέσει: τέντωνε τον πιο κοντό και έκοβε ό,τι περίσσευε από τον πιο ψηλό. Έτσι οι ταξιδιώτες του έχαναν τη ζωή τους.
Όταν έφτασε ο Θησέας, ανάγκασε τον Προκρούστη να υποστεί την ίδια τιμωρία που επέβαλλε στα θύματά του. Στους αρχαίους μύθους οι κακοί τιμωρούνται συχνά με τον δικό τους τρόπο. Αυτό όμως ανήκει στη σκληρή δικαιοσύνη του μύθου και δεν είναι παράδειγμα για τη σημερινή ζωή.
Η λέξη έμεινε. «Προκρούστεια κλίνη» λέμε ακόμα και σήμερα, σε πολλές γλώσσες, όταν κάποιος έχει έτοιμο ένα σχήμα και πιέζει την πραγματικότητα να χωρέσει μέσα του: έναν κανόνα που δεν δέχεται εξαιρέσεις, μια θεωρία που αγνοεί τα στοιχεία που δεν της ταιριάζουν, ένα σύστημα που κόβει ό,τι δεν προβλέπει.
Η ιστορία μάς θυμίζει ότι οι άνθρωποι και οι καταστάσεις δεν είναι όλοι ίδιοι. Όταν ένας κανόνας αγνοεί τις πραγματικές διαφορές, πρέπει να αλλάξει ο κανόνας — όχι να πιεστούν οι άνθρωποι για να χωρέσουν σε αυτόν.