Ο Ασκάλαφος

Στο τέλος ο Δίας έστειλε τον Ερμή στον Κάτω Κόσμο να τη φέρει πίσω.

Σε πολλές μεταγενέστερες αφηγήσεις υπήρχε όμως ένας αυστηρός κανόνας.

Όποιος φάει έστω και λίγο στον Κάτω Κόσμο, δεν μπορεί να φύγει.

Οι πηγές λένε διαφορετικά πώς έφαγε το ρόδι. Στον Ομηρικό Ύμνο ο Άδης τής δίνει κρυφά έναν σπόρο. Στον Απολλόδωρο τρώει επίσης έναν, ενώ στις «Μεταμορφώσεις» του Οβίδιου κόβει μόνη της ένα ρόδι στον κήπο και τρώει επτά σπόρους.

Ήταν μόνη της. Κανείς δεν την είδε.

Εκτός από έναν.

Ήταν ο Ασκάλαφος, γιος του ποταμού Αχέροντα και μιας νύμφης που ονομάζεται Γοργύρα στον Απολλόδωρο και Όρφνη στον Οβίδιο.

Και όταν έγινε η συζήτηση για το αν μπορεί να φύγει, εκείνος μίλησε.

Είπε τι είχε δει.

Έτσι, η Περσεφόνη δεν μπόρεσε να μείνει για πάντα στον επάνω κόσμο. Στον Απολλόδωρο έπρεπε να περνά το ένα τρίτο του χρόνου με τον Άδη και το υπόλοιπο με τη μητέρα της. Η ιδέα ότι έμενε έναν μήνα για κάθε σπόρο ανήκει σε νεότερες απλουστεύσεις και δεν συμφωνεί με όλες τις αρχαίες πηγές.

Η απουσία της από τη Δήμητρα συνδέθηκε με την εποχή κατά την οποία η γη δεν καρποφορεί.

Ο Ασκάλαφος τιμωρήθηκε.

Στον Απολλόδωρο η Δήμητρα βάζει πάνω του έναν τεράστιο βράχο. Αργότερα ο Ηρακλής σηκώνει τον βράχο και η θεά μεταμορφώνει τον Ασκάλαφο σε πουλί. Σε άλλη εκδοχή η Περσεφόνη ή η Δήμητρα τον μεταμορφώνει απευθείας.

Τον έκανε ένα είδος κουκουβάγιας, που θεωρούνταν κακός οιωνός.

Ο μύθος παρουσιάζει τον Ασκάλαφο ως μάρτυρα, αλλά και ως καταδότη που εμποδίζει την επιστροφή της Περσεφόνης. Γι' αυτό η πράξη του μπορεί να διαβαστεί με δύο τρόπους: είπε την αλήθεια, αλλά η αποκάλυψή του είχε βαριές συνέπειες για εκείνη και για τον κόσμο.