Ο Τριπτόλεμος και το σιτάρι

Δεν είπε σε κανέναν ποια ήταν.

Την βρήκαν εκεί οι κόρες του βασιλιά Κελεού, που είχαν κατέβει για νερό. Είδαν μια άγνωστη ηλικιωμένη γυναίκα μόνη και την προσκάλεσαν στο σπίτι τους.

Η μητέρα τους, η Μετάνειρα, της πρόσφερε κάθισμα και κρασί. Η θεά δεν χαμογελούσε, αρνήθηκε το κρασί και ζήτησε ένα απλό ποτό που λεγόταν κυκεώνας. Τότε μια υπηρέτρια, η Ιάμβη, άρχισε να λέει αστεία, ώσπου η ξένη χαμογέλασε και δέχτηκε να πιει.

Της έδωσαν δουλειά: να προσέχει το μωρό της οικογένειας, τον Δημοφώντα.

Η Δήμητρα αγάπησε το παιδί και αποφάσισε να του κάνει το μεγαλύτερο δώρο που μπορούσε. Κάθε νύχτα, κρυφά, το άλειφε με αμβροσία και το το τοποθετούσε για λίγο στη φωτιά, σαν να ήταν ξύλο, για να το απαλλάξει από τη θνητή του φύση.

Μια νύχτα η Μετάνειρα είδε το μωρό μέσα στη φωτιά και φώναξε τρομαγμένη.

Η Δήμητρα έβγαλε το παιδί από τη φωτιά και φανέρωσε ποια ήταν. Εξήγησε ότι θα του χάριζε αθανασία, αλλά τώρα ο Δημοφώντας θα παρέμενε θνητός. Υποσχέθηκε όμως ότι θα είχε ξεχωριστή τιμή στην Ελευσίνα.

Ζήτησε να της χτίσουν ναό και έμεινε μέσα του, θρηνώντας — και όσο θρηνούσε, τίποτα δεν φύτρωνε πάνω στη γη. Ο κόσμος πήγαινε προς την πείνα, μέχρι που ο Δίας αναγκάστηκε να φέρει την Περσεφόνη πίσω.

Όταν επέστρεψε η κόρη της, η Δήμητρα έκανε τη γη να ανθίσει ξανά. Ο Ομηρικός Ύμνος παρουσιάζει τον Τριπτόλεμο ως έναν από τους άρχοντες της Ελευσίνας, στους οποίους η θεά δίδαξε τις ιερές τελετές. Δεν τον αποκαλεί γιο του Κελεού.

Σε μεταγενέστερη εκδοχή του Απολλόδωρου, ο Τριπτόλεμος είναι ο μεγαλύτερος γιος της Μετάνειρας. Η Δήμητρα τού δίνει σπόρους σιταριού και ένα άρμα που το σέρνουν φτερωτοί δράκοντες, ώστε να σπείρει το σιτάρι σε ολόκληρη την οικουμένη.

Ο Τριπτόλεμος ταξίδεψε παντού. Οι Αθηναίοι έλεγαν ότι πριν από αυτόν οι άνθρωποι έτρωγαν ό,τι έβρισκαν, και ότι μαζί με το σιτάρι ήρθαν οι πόλεις, οι νόμοι και το τέλος της περιπλάνησης.

Στην Ελευσίνα τελούνταν για πολλούς αιώνες τα Ελευσίνια Μυστήρια. Μπορούσαν να μυηθούν άντρες, γυναίκες και δούλοι, καθώς και ξένοι που γνώριζαν ελληνικά. Αποκλείονταν όσοι βαρύνονταν με φόνο, ενώ όλοι έπρεπε να κρατούν μυστικό ό,τι έβλεπαν στις τελετές.

Υπήρξαν παραβιάσεις και κατηγορίες για αποκάλυψη των Μυστηρίων, όμως οι πηγές δεν μας επιτρέπουν να ανασυνθέσουμε με βεβαιότητα ολόκληρη την τελετή.

Οι διαφορετικές παραδόσεις συμφωνούν ότι η άφιξη της Δήμητρας στην Ελευσίνα συνδέει τη φιλοξενία, την καλλιέργεια του σιταριού και τις ιερές τελετές. Ο Τριπτόλεμος γίνεται το πρόσωπο που μεταφέρει το δώρο της γεωργίας πέρα από την πόλη, παρόλο που οι πηγές διαφωνούν για την οικογένειά του.