Ο Φοίνικας, ο δάσκαλος του Αχιλλέα

Ο δεύτερος είναι ο γέρος Φοίνικας. Είναι και πρεσβευτής, αλλά για τον Αχιλλέα είναι κάτι πολύ περισσότερο: ο άνθρωπος που τον μεγάλωσε.

Ο Οδυσσέας μιλάει πρώτος και απαριθμεί όσα προσφέρει ο Αγαμέμνονας: τρίποδες, χρυσάφι, άλογα, γυναίκες, επτά πόλεις.

Ο Αχιλλέας αρνείται.

Και τότε μιλά ο Φοίνικας — με δάκρυα, επειδή φοβάται για τα πλοία των Αχαιών.

Δεν αρχίζει με τα δώρα. Αρχίζει με τη δική του οδυνηρή ιστορία.

Όταν ήταν νέος, η μητέρα του τον έμπλεξε στη δύσκολη σύγκρουσή της με τον πατέρα του, τον Αμύντορα, και με μια άλλη γυναίκα του σπιτιού. Ο Φοίνικας υπάκουσε στη μητέρα του και πρόδωσε την εμπιστοσύνη του πατέρα του. Ο Αμύντορας θύμωσε και τον καταράστηκε να μην αποκτήσει ποτέ παιδιά. Μέσα στην οργή του ο Φοίνικας σκέφτηκε να κάνει κακό στον πατέρα του, αλλά σταμάτησε τον εαυτό του. Η Ιλιάδα δεν παρουσιάζει κανέναν τους ως σωστό: δείχνει πώς μια οικογενειακή σύγκρουση μπορεί να παρασύρει όλους σε οδυνηρές επιλογές.

Οι συγγενείς του τον φύλαγαν εννέα ημέρες για να μην αποδράσει. Τη δέκατη έφυγε και έφτασε στη Φθία, στο σπίτι του Πηλέα, του πατέρα του Αχιλλέα.

Εκείνος τον δέχτηκε, τον πλούτισε, τον έκανε άρχοντα των Δολόπων και αργότερα του εμπιστεύτηκε τον νεαρό Αχιλλέα. Ο Φοίνικας θα του μάθαινε να μιλά καλά στις συνελεύσεις και να πολεμά γενναία.

Και εδώ έρχεται η εικόνα που κάνει αυτόν τον λόγο αξέχαστο.

Ο Φοίνικας θυμίζει στον μεγαλύτερο πολεμιστή της Ελλάδας ότι, όταν ήταν μικρό παιδί, δεν δεχόταν να φάει με κανέναν άλλο. Καθόταν στα γόνατά του, κι εκείνος του έκοβε το φαγητό σε μικρά κομμάτια και του κρατούσε το κύπελλο. Ο Όμηρος αναφέρει κρασί — μια αρχαία συνήθεια που δεν αποτελεί παράδειγμα για τα σημερινά παιδιά. Συχνά ο μικρός Αχιλλέας έχυνε το ποτό πάνω στον χιτώνα του Φοίνικα.

«Δεν είχα δικά μου παιδιά», λέει. «Σε έκανα εσένα παιδί μου».

Ύστερα του λέει μια παραβολή που είναι από τις πιο περίεργες του Ομήρου.

Υπάρχει, λέει, η Άτη — η τύφλωση που κάνει τους ανθρώπους να κάνουν λάθη. Είναι δυνατή και γρήγορη, τρέχει πάνω από τα κεφάλια των ανθρώπων και τους βλάπτει.

Και πίσω της έρχονται οι Λιτές — οι Παρακλήσεις, κόρες του Δία.

Ο ποιητής τις φαντάζεται γερασμένες, να περπατούν αργά και με δυσκολία, με τα μάτια χαμηλά. Η εικόνα δεν κοροϊδεύει ανθρώπους με αναπηρία: δείχνει συμβολικά ότι το λάθος τρέχει γρήγορα, ενώ η συγγνώμη και η επανόρθωση φτάνουν αργότερα.

Όποιος τις σεβαστεί όταν φτάσουν, τον βοηθούν.

Όποιος τις διώξει, πηγαίνουν στον Δία και ζητούν να πάει και σε αυτόν η Άτη — για να πάθει κι εκείνος και να πληρώσει.

Με αυτή την εικόνα, ο Φοίνικας ζητά από τον Αχιλλέα να δεχτεί τις παρακλήσεις των απεσταλμένων και τα δώρα του Αγαμέμνονα, πριν να είναι πολύ αργά.

Και τελειώνει με το παράδειγμα του Μελέαγρου: του ήρωα που θύμωσε το ίδιο, αρνήθηκε το ίδιο, γύρισε στη μάχη μόνο όταν πια καιγόταν η πόλη — και δεν πήρε κανένα από τα δώρα που του είχαν προσφέρει, γιατί ήταν πολύ αργά.

Ο Αχιλλέας τον ακούει ως το τέλος.

Και ύστερα του ζητά να μείνει εκεί για να κοιμηθεί. Το πρωί θα αποφασίσουν αν θα φύγουν μαζί για τη Φθία ή αν θα παραμείνουν στην Τροία.

Δηλαδή: του απαντάει με τρυφερότητα και δεν αλλάζει γνώμη.

Ο Φοίνικας μιλά στον Αχιλλέα σαν πατέρας. Ο λόγος του όμως δεν αρκεί για να του αλλάξει τη γνώμη.

Επτά ραψωδίες αργότερα θα πεθάνει ο Πάτροκλος, και θα γυρίσει στη μάχη χωρίς να του το ζητήσει κανείς.