Μυθολογία · Επίπεδο Β2
Το μήλον της Έριδος και η κρίση του Πάρη
Ένας γάμος θεών, ένα χρυσό μήλο και μια επιλογή που άναψε τον Τρωικό πόλεμο.
Πώς ξεκίνησε ο μεγαλύτερος πόλεμος της μυθολογίας; Όχι με στρατούς και σπαθιά, αλλά με ένα μήλο σε ένα γαμήλιο τραπέζι — και με μια θεά που δεν είχε προσκληθεί.
Όταν ο θνητός Πηλέας παντρεύτηκε τη θαλάσσια θεά Θέτιδα, στο γαμήλιο τραπέζι προσκλήθηκαν οι θεοί. Σύμφωνα με μια μεταγενέστερη εκδοχή, άφησαν έξω την Έριδα, τη θεά της διχόνοιας. Εκείνη εμφανίστηκε προσβεβλημένη και έριξε ανάμεσα στους καλεσμένους ένα χρυσό μήλο με την επιγραφή «Στην ομορφότερη». Η παλαιότερη σωζόμενη περίληψη των «Κυπρίων» αναφέρει τη διαμάχη που προκάλεσε η Έριδα στον γάμο, αλλά όχι το μήλο και την επιγραφή.
Αμέσως τρεις θεές διεκδίκησαν το μήλο: η Ήρα, η βασίλισσα των θεών, η Αθηνά, η θεά της σοφίας, και η Αφροδίτη, η θεά του έρωτα. Καθώς η φιλονικία δεν έλεγε να τελειώσει, ο Δίας όρισε κριτή έναν θνητό, τον Πάρη, που ονομαζόταν επίσης Αλέξανδρος και ήταν γιος του Πριάμου, του βασιλιά της Τροίας.
Ο Πάρης ζούσε τότε ως βοσκός στο όρος Ίδη, μακριά από το παλάτι, γιατί πριν από τη γέννησή του η μητέρα του είχε δει ένα όνειρο που προμήνυε ότι το παιδί θα έφερνε την καταστροφή της πόλης. Εκεί, ανάμεσα στα κοπάδια του, τον βρήκε ο Ερμής, οδηγώντας τις τρεις θεές. Ο νεαρός βοσκός κλήθηκε να αποφασίσει ποια άξιζε το μήλο.
Οι θεές, ωστόσο, δεν βασίστηκαν μόνο στην ομορφιά τους· καθεμιά τού πρόσφερε και ένα αντάλλαγμα. Η Ήρα του υποσχέθηκε εξουσία και βασιλεία πάνω σε πολλές χώρες. Η Αθηνά του υποσχέθηκε σοφία και νίκη σε κάθε πόλεμο. Η Αφροδίτη του υποσχέθηκε τη γυναίκα με τη μεγαλύτερη ομορφιά στον κόσμο: την Ελένη της Σπάρτης. Στον Ψευδο-Απολλόδωρο οι υποσχέσεις είναι σαφείς: παγκόσμια εξουσία από την Ήρα, νίκη στον πόλεμο από την Αθηνά και γάμος με την Ελένη από την Αφροδίτη.
Ο Πάρης διάλεξε την Αφροδίτη και της έδωσε το βραβείο. Η επιλογή του όμως είχε βαρύ τίμημα: η Ήρα και η Αθηνά ένιωσαν ταπεινωμένες και από εκείνη τη στιγμή έγιναν αμείλικτες εχθρές της Τροίας.
Λίγο αργότερα ο Πάρης ταξίδεψε στη Σπάρτη, όπου φιλοξενήθηκε από τον βασιλιά Μενέλαο — τον σύζυγο της Ελένης. Με τη βοήθεια της Αφροδίτης έφυγε με την Ελένη για την Τροία, και οι Έλληνες ξεκίνησαν εκστρατεία για να την πάρουν πίσω. Έτσι ένα μήλο έγινε η αφορμή για τον δεκάχρονο Τρωικό πόλεμο. Οι πηγές διαφέρουν ως προς τη θέληση της Ελένης: άλλες μιλούν για αρπαγή και άλλες για φυγή μαζί με τον Πάρη.
Η βασική ιστορία διασωζόταν στα «Κύπρια», ένα χαμένο σήμερα έπος για την αρχή του πολέμου. Οι μεταγενέστεροι συγγραφείς πρόσθεσαν ή ανέπτυξαν λεπτομέρειες, όπως το χρυσό μήλο. Ο μύθος συνδέει μια προσωπική επιλογή με έναν ολόκληρο πόλεμο, χωρίς όμως να σημαίνει ότι ένα μόνο πρόσωπο ευθύνεται για όλες τις αποφάσεις που ακολούθησαν.