Το μήλον της Έριδος και η κρίση του Πάρη

Όταν ο θνητός Πηλέας παντρεύτηκε τη θαλάσσια θεά Θέτιδα, στο γαμήλιο τραπέζι προσκλήθηκαν όλοι οι θεοί του Ολύμπου — όλοι εκτός από μία: την Έριδα, τη θεά της διχόνοιας. Η απόφαση φαινόταν λογική, αφού κανείς δεν θέλει καβγάδες σε μια γιορτή, αποδείχθηκε όμως μοιραία. Η Έριδα, βαθιά προσβεβλημένη, εμφανίστηκε απρόσκλητη και έριξε ανάμεσα στους καλεσμένους ένα χρυσό μήλο με μια επιγραφή: «Στην ομορφότερη».

Αμέσως τρεις θεές διεκδίκησαν το μήλο: η Ήρα, η βασίλισσα των θεών, η Αθηνά, η θεά της σοφίας, και η Αφροδίτη, η θεά του έρωτα. Καθώς η φιλονικία δεν έλεγε να τελειώσει, ζητήθηκε από τον Δία να κρίνει εκείνος. Ο Δίας όμως ήταν αρκετά συνετός ώστε να μην μπλέξει σε τέτοια υπόθεση: όρισε κριτή έναν θνητό, τον Πάρη, γιο του Πριάμου, του βασιλιά της Τροίας.

Ο Πάρης ζούσε τότε ως βοσκός στο όρος Ίδη, μακριά από το παλάτι, γιατί πριν από τη γέννησή του η μητέρα του είχε δει ένα όνειρο που προμήνυε ότι το παιδί θα έφερνε την καταστροφή της πόλης. Εκεί, ανάμεσα στα κοπάδια του, τον βρήκε ο Ερμής, οδηγώντας τις τρεις θεές. Ο νεαρός βοσκός κλήθηκε να αποφασίσει ποια άξιζε το μήλο.

Οι θεές, ωστόσο, δεν βασίστηκαν μόνο στην ομορφιά τους· καθεμιά τού πρόσφερε και ένα αντάλλαγμα. Η Ήρα του υποσχέθηκε εξουσία και βασιλεία πάνω σε πολλές χώρες. Η Αθηνά του υποσχέθηκε σοφία και νίκη σε κάθε πόλεμο. Η Αφροδίτη του υποσχέθηκε τη γυναίκα με τη μεγαλύτερη ομορφιά στον κόσμο: την Ελένη της Σπάρτης. Λέγεται μάλιστα πως οι τρεις θεές παρουσιάστηκαν μπροστά του με όλη τους τη θεϊκή λάμψη, και πως ο νεαρός κριτής στεκόταν αμήχανος, ανίκανος να διαλέξει με μόνο κριτήριο την ομορφιά· γι' αυτό, ίσως, βάρυναν τελικά οι υποσχέσεις.

Ο Πάρης δεν δίστασε πολύ. Ούτε η δύναμη ούτε η σοφία τον συγκίνησαν όσο η υπόσχεση του έρωτα, και το μήλο δόθηκε στην Αφροδίτη. Η επιλογή του όμως είχε βαρύ τίμημα: η Ήρα και η Αθηνά ένιωσαν ταπεινωμένες και από εκείνη τη στιγμή έγιναν αμείλικτες εχθρές της Τροίας.

Λίγο αργότερα ο Πάρης ταξίδεψε στη Σπάρτη, όπου φιλοξενήθηκε από τον βασιλιά Μενέλαο — τον σύζυγο της Ελένης. Με τη βοήθεια της Αφροδίτης πήρε την Ελένη μαζί του στην Τροία, και οι Έλληνες ξεκίνησαν εκστρατεία για να την πάρουν πίσω. Έτσι ένα μήλο έγινε η αφορμή για τον δεκάχρονο Τρωικό πόλεμο· η ιστορία αυτή διασωζόταν στα «Κύπρια», ένα χαμένο σήμερα έπος που διηγούνταν την αρχή του πολέμου.