Ο Ασκληπιός

Ο Ασκληπιός ήταν γιος του Απόλλωνα και της Κορωνίδας, μιας θνητής πριγκίπισσας από τη Θεσσαλία. Η ιστορία της γέννησής του είναι σκοτεινή: η Κορωνίδα, ενώ κυοφορούσε το παιδί του θεού, αγάπησε έναν θνητό, τον Ίσχυ. Όταν το κοράκι, το άσπρο τότε πουλί του Απόλλωνα, έφερε τα δυσάρεστα νέα, ο θεός το καταράστηκε να μαυρίσει για πάντα, και η οργισμένη Άρτεμη σκότωσε την άπιστη με τα βέλη της. Την ώρα όμως που το σώμα της Κορωνίδας καιγόταν στη νεκρική πυρά, ο Απόλλων άρπαξε μέσα από τις φλόγες το αγέννητο βρέφος — ένα πρώτο, συμβολικό ξεγέλασμα του θανάτου, από το οποίο γεννήθηκε ο μελλοντικός θεραπευτής.

Ο Απόλλων εμπιστεύθηκε το παιδί στον σοφό Κένταυρο Χείρωνα, τον δάσκαλο τόσων ηρώων, στις σπηλιές του Πηλίου. Κοντά του ο Ασκληπιός έμαθε τη δύναμη των βοτάνων, την τέχνη της χειρουργίας και τα ήπια γιατροσόφια που καταπραΰνουν τον πόνο· και σύντομα ο μαθητής ξεπέρασε τον δάσκαλο. Ό,τι θεωρούνταν ανίατο, εκείνος το γιάτρευε. Κατά μία παράδοση, η Αθηνά τού είχε χαρίσει αίμα από τη Γοργόνα: το αίμα της αριστερής φλέβας σκότωνε, της δεξιάς όμως είχε τη δύναμη να ξαναδίνει ζωή.

Η φήμη του απλώθηκε σε όλη την Ελλάδα. Έγινε ο ήρωας-θεραπευτής με το ραβδί όπου τυλίγεται το ιερό φίδι — το σύμβολο που κοσμεί την ιατρική μέχρι σήμερα — και πατέρας ολόκληρης θεραπευτικής γενιάς: γιοι του ήταν ο Μαχάων και ο Ποδαλείριος, οι γιατροί των Ελλήνων στην Τροία, και κόρες του η Υγιεία και η Πανάκεια. Κάποτε όμως η τέχνη του άγγιξε το απόλυτο όριο: άρχισε να ανασταίνει νεκρούς. Ανάμεσα σε εκείνους που ξανάφερε στο φως αναφέρεται και ο Ιππόλυτος, ο αδικοχαμένος γιος του Θησέα.

Τότε επενέβη ο Δίας. Αν οι θνητοί έπαυαν να πεθαίνουν, η τάξη του κόσμου θα κατέρρεε: τα σύνορα ανάμεσα σε θεούς και ανθρώπους, στον Πάνω και στον Κάτω Κόσμο, θα έσβηναν, και ο Άδης θα έμενε έρημος. Ο πατέρας των θεών έριξε τον κεραυνό του και σκότωσε τον μεγάλο θεραπευτή. Ο μύθος αυτός, που τον αφηγείται ο Πίνδαρος στον τρίτο Πυθιόνικο, θυμίζει ότι ακόμη και η ευεργεσία γίνεται ύβρη, όταν ο θνητός θελήσει «όσα δεν του ανήκουν».

Ο Απόλλων, μη μπορώντας να στραφεί κατά του Δία, ξέσπασε στους Κύκλωπες που σφυρηλατούσαν τους κεραυνούς και τους σκότωσε· γι’ αυτή την ανταρσία καταδικάστηκε να υπηρετήσει έναν χρόνο ως δούλος τον θνητό βασιλιά Άδμητο — έτσι ξεκινά, όπως θυμίζει και ο Ευριπίδης στον πρόλογο της «Άλκηστης», ο μύθος της γυναίκας που πέθανε για τον άντρα της.

Ο θάνατος, ωστόσο, δεν έσβησε τον Ασκληπιό· τον εξύψωσε. Οι Έλληνες τον τίμησαν ως θεό της ιατρικής, και στα ιερά του, τα Ασκληπιεία — με λαμπρότερο εκείνο της Επιδαύρου — κατέφθαναν άρρωστοι από όλο τον κόσμο. Εκεί κοιμούνταν μέσα στο ιερό, περιμένοντας ο θεός να τους φανερώσει στο όνειρό τους τη θεραπεία. Γύρω από αυτά τα ιερά γεννήθηκε η παράδοση από την οποία βλάστησε, στην Κω του Ιπποκράτη, η επιστημονική ιατρική: η τέχνη που ακόμη ορκίζεται στο όνομά του.