Ο Ασκληπιός

Ο Ασκληπιός ήταν γιος του Απόλλωνα και της θνητής Κορωνίδας. Στον τρίτο Πυθιόνικο του Πίνδαρου, η Κορωνίδα, ενώ κυοφορούσε το παιδί του θεού, δέχτηκε να παντρευτεί τον Ίσχυ. Ο Απόλλωνας έμαθε την πράξη της και η Άρτεμη τη σκότωσε με τα βέλη της. Την ώρα όμως που το σώμα της καιγόταν στη νεκρική πυρά, ο Απόλλωνας άρπαξε το αγέννητο βρέφος από τις φλόγες. Σε άλλες αφηγήσεις, ένα λευκό κοράκι αποκαλύπτει την απιστία και ο θεός κάνει μαύρα τα φτερά του. Οι δύο λεπτομέρειες δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις πηγές.

Ο Απόλλων εμπιστεύθηκε το παιδί στον σοφό Κένταυρο Χείρωνα, τον δάσκαλο τόσων ηρώων, στις σπηλιές του Πηλίου. Κοντά του ο Ασκληπιός έμαθε τη δύναμη των βοτάνων, την τέχνη της χειρουργίας και τα ήπια γιατροσόφια που καταπραΰνουν τον πόνο· και σύντομα ο μαθητής ξεπέρασε τον δάσκαλο. Ό,τι θεωρούνταν ανίατο, εκείνος το γιάτρευε. Κατά μία παράδοση, η Αθηνά τού είχε χαρίσει αίμα από τη Γοργόνα: το αίμα της αριστερής φλέβας σκότωνε, της δεξιάς όμως είχε τη δύναμη να ξαναδίνει ζωή.

Η φήμη του απλώθηκε σε όλη την Ελλάδα. Έγινε ο ήρωας-θεραπευτής με το ραβδί γύρω από το οποίο τυλίγεται ένα φίδι — σύμβολο της ιατρικής μέχρι σήμερα — και πατέρας μιας θεραπευτικής οικογένειας. Γιοι του ήταν ο Μαχάων και ο Ποδαλείριος, γιατροί των Αχαιών στην Τροία, ενώ η Υγιεία και η Πανάκεια λατρεύτηκαν ως κόρες του. Κάποτε όμως η τέχνη του άγγιξε το απόλυτο όριο: ανέστησε νεκρούς. Οι πηγές διαφωνούν για τα πρόσωπα· ανάμεσά τους αναφέρεται ο Ιππόλυτος, γιος του Θησέα.

Τότε επενέβη ο Δίας και σκότωσε τον θεραπευτή με τον κεραυνό του. Οι εξηγήσεις διαφέρουν. Στον τρίτο Πυθιόνικο ο Ασκληπιός δέχεται χρυσό για να αναστήσει έναν νεκρό και ο Πίνδαρος καταδικάζει τη φιλοχρηματία του. Σε άλλες παραδόσεις ο Δίας προστατεύει την τάξη του κόσμου, επειδή η ανάσταση των θνητών καταργούσε το όριο ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο. Δεν πρέπει, επομένως, να αποδίδουμε τη δεύτερη εξήγηση στον Πίνδαρο.

Ο Απόλλων, μη μπορώντας να στραφεί κατά του Δία, ξέσπασε στους Κύκλωπες που σφυρηλατούσαν τους κεραυνούς και τους σκότωσε· γι’ αυτή την ανταρσία καταδικάστηκε να υπηρετήσει έναν χρόνο ως δούλος τον θνητό βασιλιά Άδμητο — έτσι ξεκινά, όπως θυμίζει και ο Ευριπίδης στον πρόλογο της «Άλκηστης», ο μύθος της γυναίκας που πέθανε για τον άντρα της.

Ο θάνατος, ωστόσο, δεν έσβησε τον Ασκληπιό· τον εξύψωσε. Οι Έλληνες τον τίμησαν ως θεό της ιατρικής, και στα ιερά του, τα Ασκληπιεία — με σημαντικότερο εκείνο της Επιδαύρου — κατέφθαναν άρρωστοι από πολλές περιοχές. Εκεί κοιμούνταν μέσα στο ιερό, περιμένοντας ο θεός να τους φανερώσει στο όνειρό τους τη θεραπεία. Η θρησκευτική θεραπεία των Ασκληπιείων και η ορθολογική ιατρική της ιπποκρατικής παράδοσης αναπτύχθηκαν στην αρχαιότητα πλάι πλάι, χωρίς να αποτελούν το ίδιο πράγμα. Το αρχαίο κείμενο του Ιπποκρατικού Όρκου επικαλείται πρώτο τον Απόλλωνα Ιητρό και έπειτα τον Ασκληπιό, την Υγιεία και την Πανάκεια. Πολλοί σύγχρονοι ιατρικοί όρκοι, όμως, χρησιμοποιούν διαφορετικό κείμενο.