Ο Ατρέας και ο Θυέστης

Ο Ατρέας είχε υποσχεθεί να θυσιάσει στην Άρτεμη το καλύτερο ζώο του κοπαδιού του. Όταν όμως γεννήθηκε ένα αρνί με χρυσόμαλλο δέρας, κράτησε το δέρας κρυμμένο. Ο Θυέστης πρότεινε να βασιλέψει όποιος μπορούσε να το παρουσιάσει και ο Ατρέας, βέβαιος ότι το είχε ασφαλές, συμφώνησε.

Ο Ατρέας ήταν σίγουρος. Δεν ήξερε ότι ο αδελφός του κοιμόταν ήδη με τη γυναίκα του, την Αερόπη, και ότι εκείνη είχε ήδη δώσει το χρυσό δέρας στον Θυέστη.

Την ημέρα της απόφασης το προσκόμισε ο Θυέστης, και ο θρόνος πήγε σε αυτόν.

Ο Δίας όμως δεν δέχτηκε την απάτη. Έστειλε τον Ερμή στον Ατρέα με μια πρόταση: να ζητήσει από τον αδελφό του να παραδώσει τον θρόνο αν ο ήλιος ανέτειλε από τη δύση. Ο Θυέστης, βέβαιος, δέχτηκε το στοίχημα.

Το επόμενο πρωί ο ήλιος ανέτειλε από τη δύση.

Ο Ατρέας πήρε τη βασιλεία και εξόρισε τον αδελφό του. Και τότε ανακάλυψε τη σχέση του με την Αερόπη.

Αυτό που ακολούθησε είναι η πράξη που κράτησε το όνομά του στη γλώσσα.

Έστειλε μήνυμα στον εξόριστο αδελφό του λέγοντας ότι θέλει συμφιλίωση. Τον κάλεσε πίσω στις Μυκήνες με τιμές και ετοίμασε δείπνο. Ο Θυέστης ήρθε με τους τρεις μικρούς γιους του.

Ο Ατρέας πήρε τα παιδιά, τα έσφαξε και τα μαγείρεψε. Στο δείπνο σέρβιρε στον αδελφό του το κρέας. Ο Θυέστης έφαγε και ζήτησε κι άλλο.

Όταν τελείωσε, ο Ατρέας διέταξε να φέρουν έναν σκεπασμένο δίσκο και τον ξεσκέπασε: μέσα ήταν τα κεφάλια και τα χέρια.

Εδώ οι παραδόσεις μπλέκονται. Στην αφήγηση του Απολλόδωρου ο ήλιος αλλάζει πορεία νωρίτερα, για να αποδείξει το δικαίωμα του Ατρέα στον θρόνο. Στην τραγωδία Θυέστης του Ρωμαίου Σενέκα, αντίθετα, ο ήλιος χάνεται από τον ουρανό μπροστά στη φρίκη του δείπνου. Δεν είναι δύο ξεχωριστές αναστροφές μέσα στην ίδια αρχαία εκδοχή.

Ο Θυέστης καταράστηκε το γένος του Ατρέα. Έπειτα ζήτησε χρησμό για το πώς θα εκδικηθεί και απέκτησε τον Αίγισθο με την ίδια του την κόρη, την Πελοπία. Ο Αίγισθος δεν ήταν, λοιπόν, ένας από τους γιους που γλίτωσαν από το δείπνο· γεννήθηκε αργότερα και τελικά σκότωσε τον Ατρέα. Σε επόμενη γενιά ο Αγαμέμνονας θυσίασε την κόρη του Ιφιγένεια στην Αυλίδα και, μετά την Τροία, δολοφονήθηκε από την Κλυταιμνήστρα με τη βοήθεια του Αίγισθου. Ο Ορέστης, γιος του Αγαμέμνονα, σκότωσε έπειτα τη μητέρα του.

Στο τέλος της Ορέστειας του Αισχύλου, η Αθηνά ιδρύει δικαστήριο στον Άρειο Πάγο. Οι ψήφοι για τον Ορέστη είναι ίσες, εκείνος αθωώνεται και η θεά πείθει τις Ερινύες να δεχτούν μια τιμημένη θέση στην Αθήνα. Η μετάβαση από την ιδιωτική εκδίκηση στη δημόσια κρίση είναι κεντρική ιδέα της τριλογίας: μια βεντέτα δεν σταματά με ακόμη έναν φόνο, αλλά με θεσμό που ακούει και τις δύο πλευρές.