Ο Πέλοπας και ο Μυρτίλος

Κάθε μνηστήρας θα αγωνιζόταν μαζί του σε αρματοδρομία. Ο νέος θα έπαιρνε την Ιπποδάμεια στο άρμα του και θα ξεκινούσε πρώτος· ο Οινόμαος θα θυσίαζε πρώτα ένα κριάρι και μετά θα τον καταδίωκε. Αν τον προλάβαινε, τον σκότωνε με το δόρυ.

Τα άλογά του ήταν δώρο του Άρη και κανένα άλλο άρμα δεν τα έφτανε. Ο Απολλόδωρος αναφέρει ότι ο Οινόμαος είχε ήδη σκοτώσει δώδεκα μνηστήρες και είχε κρεμάσει τα κεφάλια τους στο σπίτι του. Τότε έφτασε ο Πέλοπας.

Για να κερδίσει, ζήτησε τη βοήθεια του Μυρτίλου, του ηνιόχου του βασιλιά και γιου του Ερμή. Άλλες παραδόσεις λένε ότι η ίδια η Ιπποδάμεια έπεισε τον Μυρτίλο, επειδή τον αγαπούσε και ήθελε να σωθεί από τον πατέρα της.

Τα κίνητρα του Μυρτίλου επίσης αλλάζουν στις πηγές. Ο Απολλόδωρος λέει ότι ήταν ερωτευμένος με την Ιπποδάμεια και θέλησε να την ευχαριστήσει. Ο Υγίνος αναφέρει ότι του υποσχέθηκαν το μισό βασίλειο. Σε άλλες, πιο σκοτεινές εκδοχές, η συμφωνία περιλάμβανε και το δικαίωμα να περάσει μία νύχτα μαζί της — μια υπόσχεση που αγνοούσε εντελώς τη δική της θέληση.

Ο Μυρτίλος σαμποτάρισε το άρμα του Οινόμαου. Κατά τον Απολλόδωρο, δεν στερέωσε τους τροχούς με τους απαραίτητους πείρους. Μια άλλη παράδοση λέει ότι αντικατέστησε τους μπρούντζινους πείρους με κέρινους.

Στη διάρκεια του αγώνα οι τροχοί έφυγαν, το άρμα ανατράπηκε και ο βασιλιάς σκοτώθηκε. Ο Απολλόδωρος προσθέτει ότι, πριν πεθάνει, ο Οινόμαος καταράστηκε τον Μυρτίλο για την προδοσία του. Σε άλλη εκδοχή, ο Πέλοπας σκότωσε ο ίδιος τον Οινόμαο.

Ο Πέλοπας πήρε την Ιπποδάμεια και το βασίλειο. Έμενε ο λογαριασμός.

Οι τρεις τους ταξίδεψαν μαζί κατά μήκος της ακτής. Κάποια στιγμή ο Πέλοπας απομακρύνθηκε για να φέρει νερό στην Ιπποδάμεια. Σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, ο Μυρτίλος τότε προσπάθησε να της επιτεθεί σεξουαλικά. Όταν εκείνη το αποκάλυψε, ο Πέλοπας τον έριξε από έναν γκρεμό στη θάλασσα. Άλλες παραδόσεις συνδέουν τον θάνατό του με την αθέτηση της συμφωνίας για την ανταμοιβή του.

Καθώς έπεφτε, ο Μυρτίλος καταράστηκε ολόκληρο το γένος του Πέλοπα.

Ο Πέλοπας βασίλεψε πλούσιος και ισχυρός, ενώ η Πελοπόννησος πήρε το όνομά του. Στους μεταγενέστερους μύθους, όμως, η κατάρα του Μυρτίλου εξηγούσε τις συμφορές των απογόνων του: τη θανάσιμη σύγκρουση του Ατρέα με τον Θυέστη, τη δολοφονία του Αγαμέμνονα και τον κύκλο εκδίκησης που έφτασε ως τον Ορέστη.

Οι αρχαίοι συγγραφείς δεν συμφωνούν ούτε για την αρχική συμφωνία ούτε για τον λόγο που ο Πέλοπας σκότωσε τον Μυρτίλο. Συμφωνούν, όμως, ότι η νίκη στηρίχθηκε στην προδοσία και ότι ακολούθησε νέα προδοσία. Ο μύθος δεν δικαιολογεί τις πράξεις του Μυρτίλου· δείχνει πώς ο δόλος και η βία γεννούν έναν καινούριο κύκλο εκδίκησης.