Η Άλκηστη

Ο Άδμητος, βασιλιάς των Φερών στη Θεσσαλία, φημιζόταν για τη φιλοξενία του. Όταν ο Απόλλων καταδικάστηκε από τον Δία να υπηρετήσει έναν θνητό ως απλός βοσκός, έτυχε να δουλέψει στα κοπάδια του Αδμήτου· και ο βασιλιάς τού φέρθηκε με τόση ευγένεια, ώστε ο θεός θέλησε να τον ανταμείψει με ένα δώρο ανήκουστο. Εξασφάλισε από τις Μοίρες μια συμφωνία — στην τραγωδία του Ευριπίδη λέει ότι τις ξεγέλασε: όταν θα ερχόταν η ορισμένη ώρα του θανάτου του, ο Άδμητος θα μπορούσε να ζήσει, αρκεί κάποιος άλλος να πέθαινε εκουσίως στη θέση του.

Όταν η μοιραία μέρα πλησίασε, ο Άδμητος ρώτησε έναν έναν τους δικούς του — και κανείς δεν δέχτηκε. Αρνήθηκαν ακόμη και οι ηλικιωμένοι γονείς του, που είχαν ήδη γεράσει. Ο πατέρας του τού απάντησε ότι κάθε άνθρωπος έχει μόνο μία ζωή και δικαιούται να την αγαπά. Μόνο η γυναίκα του, η Άλκηστη, κόρη του Πελία, προσφέρθηκε να πεθάνει στη θέση του. Η αυτοθυσία της έγινε δεκτή — και η μέρα του θανάτου της ορίστηκε.

Την ημέρα εκείνη η Άλκηστη λούστηκε, ντύθηκε τα καλά της και αποχαιρέτησε έναν έναν τους βωμούς του σπιτιού. Στο κρεβάτι της, σβήνοντας, ζήτησε από τον Άδμητο μία μόνο χάρη ως αντάλλαγμα: να μην παντρευτεί άλλη γυναίκα και να μη δώσει στα παιδιά τους μητριά. Εκείνος, πνιγμένος στο κλάμα, ορκίστηκε να πενθεί σε όλη του τη ζωή, δίχως μουσικές και συμπόσια. Η Άλκηστη ξεψύχησε, και ολόκληρη η πόλη βυθίστηκε στον θρήνο για την «άριστη γυναίκα».

Εκείνη ακριβώς την ώρα χτύπησε την πόρτα ένας απρόσμενος επισκέπτης: ο Ηρακλής, καθ’ οδόν προς έναν από τους άθλους του. Ο Άδμητος, πιστός στον νόμο της φιλοξενίας ακόμη και μέσα στη συμφορά, έκρυψε το πένθος του και πρόσταξε να περιποιηθούν τον ξένο σαν να μη συνέβαινε τίποτε. Ο Ηρακλής έφαγε, ήπιε και τραγούδησε στεφανωμένος, ώσπου ένας υπηρέτης, μην αντέχοντας άλλο, του αποκάλυψε την αλήθεια: ενώ εκείνος γλεντούσε στον ξενώνα, το σπίτι πενθούσε τη γυναίκα του ίδιου του οικοδεσπότη.

Ντροπιασμένος για τη συμπεριφορά του και συγκινημένος από τη φιλοξενία του Αδμήτου, ο Ηρακλής πήρε τη μεγάλη απόφαση: θα άρπαζε την Άλκηστη πίσω από τον ίδιο τον Θάνατο. Παραφύλαξε πλάι στον τάφο, κι όταν ο Θάνατος ήρθε να πιει το αίμα των προσφορών, όρμησε και πάλεψε μαζί του σώμα με σώμα, ώσπου το σκοτεινό πνεύμα, νικημένο, παράτησε το θήραμά του.

Στο παλάτι, ο Ηρακλής παρουσίασε στον Άδμητο μια σιωπηλή γυναίκα σκεπασμένη με πέπλο, λέγοντας πως την είχε κερδίσει ως έπαθλο σε αγώνες, και τον παρακάλεσε να τη φιλοξενήσει. Ο βασιλιάς αρνιόταν, πιστός στον όρκο του, αλλά ο Ηρακλής επέμενε και του παρέδωσε το χέρι της. Τότε ο Άδμητος αναγνώρισε τη γυναίκα του ζωντανή. Για τρεις μέρες δεν επιτρεπόταν να μιλήσει, ώσπου να εξαγνιστεί από την επαφή της με τον Κάτω Κόσμο· μα το θαύμα είχε συντελεστεί. Στην Άλκηστη του Ευριπίδη, το αρχαιότερο σωζόμενο έργο του με βέβαιη χρονολογία, ο μύθος αυτός ισορροπεί ανάμεσα στην τραγωδία και στη σχεδόν παραμυθένια επιστροφή: εξετάζει την αγάπη και τη φιλοξενία, αλλά και τη βαριά ευθύνη εκείνου που δέχεται να πεθάνει κάποιος άλλος στη θέση του.