Μυθολογία · Επίπεδο Β1
Ο Ερμής και ο Άργος ο Πανόπτης
Είχε εκατό μάτια, αλλά η μουσική και μια ιστορία τον έκαναν να κοιμηθεί.
Στις «Μεταμορφώσεις» του Οβίδιου, ο Δίας μεταμόρφωσε την Ιώ σε λευκή δαμάλα για να την κρύψει από την Ήρα. Η Ήρα δεν ξεγελάστηκε: ζήτησε το ζώο ως δώρο και ο Δίας δεν τόλμησε να αρνηθεί.
Η Ήρα την έδεσε σε μια ελιά και έβαλε φύλακα τον Άργο.
Τον έλεγαν Πανόπτη, «αυτόν που βλέπει τα πάντα». Οι πηγές περιγράφουν με διαφορετικό τρόπο τα πολλά μάτια του. Ο Οβίδιος τού δίνει εκατό: όταν δύο από αυτά ξεκουράζονταν, τα υπόλοιπα έμεναν ανοιχτά. Ήταν, με άλλα λόγια, ένας φύλακας που δεν κοιμόταν ποτέ ολόκληρος.
Ο Δίας έστειλε τον Ερμή να την ελευθερώσει.
Στην εκδοχή του Οβίδιου, ο Ερμής πήγε ντυμένος βοσκός. Είχε μαζί του το μαγικό ραβδί του, ένα κυρτό σπαθί και μια φλογέρα από καλάμια.
Έπαιξε. Ο Άργος άκουγε ευχαριστημένος και τον κάλεσε να καθίσει στη σκιά. Κουβέντιασαν. Το απόγευμα προχωρούσε.
Κάποια στιγμή ο Άργος τον ρώτησε πώς είχε δημιουργηθεί αυτό το παράξενο όργανο.
Και ο Ερμής άρχισε να του διηγείται την ιστορία του Πάνα και της Σύριγγας: τη νύμφη που έτρεχε για να ξεφύγει από τον Πάνα και έφτασε στον ποταμό Λάδωνα. Εκεί ζήτησε από τις αδελφές της να τη μεταμορφώσουν σε καλάμια.
Ο Ερμής δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει την ιστορία. Η μουσική και η φωνή του είχαν ήδη κάνει όλα τα μάτια του Άργου να βαρύνουν.
Όταν έκλεισε και το τελευταίο, ο θεός ακούμπησε στα βλέφαρά του το μαγικό ραβδί και τον βύθισε σε βαθύτερο ύπνο. Ύστερα τον αποκεφάλισε με το σπαθί.
Ο μύθος εξηγούσε έτσι το επίθετο Αργειφόντης, που παραδοσιακά σημαίνει «ο φονιάς του Άργου». Το προσωνύμιο υπάρχει ήδη στα ομηρικά έπη, αλλά η ακριβής ετυμολογία του παραμένει αντικείμενο συζήτησης.
Η Ήρα δεν άφησε τον φύλακά της να χαθεί. Μάζεψε τα εκατό μάτια και τα έβαλε στην ουρά του πουλιού της, του παγωνιού. Είναι ακόμα εκεί.
Σε ελληνικές αφηγήσεις, η Ήρα έστειλε έπειτα μια αλογόμυγα να τσιμπά αδιάκοπα την Ιώ και να την αναγκάζει να περιπλανιέται ώσπου έφτασε στην Αίγυπτο. Η μυθολογική παράδοση συνέδεε με την πορεία της το Ιόνιο πέλαγος και τον Βόσπορο, όνομα που ερμηνευόταν ως «πέρασμα της αγελάδας».
Στην αφήγηση του Οβίδιου, ο Ερμής δεν νικά τον άγρυπνο φύλακα μόνο με τη βία. Χρησιμοποιεί μεταμφίεση, μουσική, αφήγηση και μαγεία πριν σηκώσει το σπαθί. Η πονηριά του ανοίγει τον δρόμο για το τελικό χτύπημα.