Ο Κροίσος και ο Σόλων

Στις Σάρδεις έφτασε κάποτε ο Σόλων, ο Αθηναίος νομοθέτης, που ταξίδευε δέκα χρόνια για να μη χρειαστεί να αλλάξει τους νόμους που είχε γράψει.

Ο Κροίσος τον φιλοξένησε και έδωσε εντολή στους υπηρέτες να τον ξεναγήσουν στους θησαυρούς του.

Όταν ο Σόλων τα είδε όλα, ο βασιλιάς τον ρώτησε αυτό που ήθελε να ρωτήσει από την αρχή: «Ξένε, ποιον έχεις δει πιο ευτυχισμένο απ' όλους;»

Περίμενε ένα όνομα. Το δικό του.

Ο Σόλων απάντησε: «Τον Τέλλο τον Αθηναίο».

Ο Τέλλος, εξήγησε, έζησε σε πόλη που πήγαινε καλά, είχε καλά παιδιά και είδε και τα εγγόνια του να μεγαλώνουν. Πέθανε σε μάχη νικώντας, και η πόλη τον έθαψε δημόσια εκεί όπου έπεσε.

Ο Κροίσος ρώτησε ποιος είναι δεύτερος, σίγουρος πια για τη θέση του.

Ο Σόλων είπε: «Ο Κλέοβις και ο Βίτων».

Δύο αδέλφια από το Άργος. Η μητέρα τους έπρεπε να πάει στο ιερό της Ήρας και τα βόδια δεν είχαν γυρίσει από το χωράφι. Τα δύο παιδιά μπήκαν μόνα τους στον ζυγό και τράβηξαν το κάρο σαράντα πέντε στάδια.

Όλοι τους επαίνεσαν. Η μητέρα, χαρούμενη, ζήτησε από τη θεά να τους δώσει ό,τι καλύτερο υπάρχει για άνθρωπο.

Τα αγόρια κοιμήθηκαν εκείνο το βράδυ μέσα στον ναό και δεν ξύπνησαν ποτέ.

Ο Κροίσος θύμωσε. Ρώτησε αν η δική του ευτυχία δεν αξίζει τίποτα.

Και ο Σόλων του έδωσε τη μεγάλη απάντηση.

Είπε ότι μια ανθρώπινη ζωή έχει γύρω στις είκοσι έξι χιλιάδες μέρες, και ότι καμία από αυτές δεν είναι ίδια με την άλλη. Ότι ο πλούσιος έχει πλεονεκτήματα, αλλά ο μέτρια ευτυχισμένος δεν έχει λιγότερα, αν του λείπει η κακή τύχη.

Και ότι το θείο είναι όλο φθόνο και ταραχώδες: κανείς δεν ξέρει τι θα δει ως το τέλος.

«Πρέπει να κοιτάμε πώς τελειώνει το κάθε πράγμα», είπε. «Σε πολλούς ο θεός δείχνει την ευτυχία και ύστερα τους ξεριζώνει».

Ο Κροίσος τον έδιωξε. Τον θεώρησε αμαθή.

Και ο Ηρόδοτος προσθέτει τη γραμμή που κρατάει όλη την ιστορία: «Μετά την αναχώρηση του Σόλωνα, μεγάλη νέμεση από τον θεό έπιασε τον Κροίσο — όπως φαίνεται, επειδή νόμιζε ότι είναι ο ευτυχέστερος όλων των ανθρώπων».

Πρώτα πέθανε ο γιος του, χτυπημένος κατά λάθος σε κυνήγι από τον άνθρωπο που είχε φιλοξενήσει και καθαρίσει από φόνο.

Ύστερα ο Κροίσος αποφάσισε να χτυπήσει την Περσία.

Ρώτησε πρώτα το μαντείο των Δελφών και πήρε τον πιο διάσημο χρησμό της αρχαιότητας: αν περάσει τον ποταμό Άλυ, θα καταλύσει μεγάλη αρχή.

Δεν ρώτησε ποια.

Πέρασε τον ποταμό, έχασε τον πόλεμο και έχασε το βασίλειό του. Η μεγάλη αρχή που καταλύθηκε ήταν η δική του.

Οι Πέρσες τον έδεσαν πάνω σε πυρά για να τον κάψουν ζωντανό.

Και εκεί, πάνω στα ξύλα, ο Κροίσος φώναξε τρεις φορές ένα όνομα: «Σόλων! Σόλων! Σόλων!»

Ο Κύρος ρώτησε τι σημαίνει αυτό. Έβαλε διερμηνείς να πάνε κοντά και να μάθουν.

Ο Κροίσος τους διηγήθηκε τη συζήτηση με τον Αθηναίο, και είπε ότι τα λόγια εκείνα δεν αφορούσαν αυτόν μόνο, αλλά όλους τους ανθρώπους — και κυρίως όσους νομίζουν ότι είναι ευτυχισμένοι.

Ο Κύρος άκουγε.

Και τότε, γράφει ο Ηρόδοτος, σκέφτηκε ότι είναι κι εκείνος άνθρωπος και ότι καίει ζωντανό έναν άλλον άνθρωπο που δεν ήταν μικρότερός του σε ευτυχία. Και φοβήθηκε την ανταπόδοση.

Έδωσε εντολή να σβήσουν τη φωτιά.

Η φωτιά είχε ήδη ανάψει και δεν έσβηνε. Ο Κροίσος φώναξε τον Απόλλωνα, και — λέει ο Ηρόδοτος — ξέσπασε ξαφνική βροχή που την έσβησε.

Ο Κροίσος έζησε το υπόλοιπο της ζωής του δίπλα στον Κύρο, ως σύμβουλος.

Ο Ηρόδοτος δεν λέει πουθενά ότι όλα αυτά έγιναν έτσι. Ξέρουμε ότι ο Σόλων και ο Κροίσος δύσκολα συναντήθηκαν ποτέ — οι χρονολογίες δεν βγαίνουν.

Την έβαλε στην αρχή του βιβλίου του επίτηδες, ως κλειδί.

Γιατί όλο το έργο του, εννιά βιβλία για τον μεγαλύτερο πόλεμο που ήξερε, λέει στο τέλος το ίδιο πράγμα: ότι οι μεγάλες δυνάμεις πέφτουν, ότι οι μικρές πόλεις μεγαλώνουν, και ότι η ανθρώπινη ευτυχία δεν στέκεται ποτέ στο ίδιο σημείο.