Ο Κροίσος και ο Σόλων

Στις Σάρδεις έφτασε κάποτε ο Σόλων, ο Αθηναίος νομοθέτης, που ταξίδευε για να γνωρίσει τον κόσμο. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, έλειψε δέκα χρόνια από την Αθήνα, ώστε να μην αναγκαστεί να αλλάξει τους νόμους που είχε θεσπίσει.

Ο Κροίσος τον φιλοξένησε και έδωσε εντολή στους υπηρέτες να τον ξεναγήσουν στους θησαυρούς του.

Όταν ο Σόλων τα είδε όλα, ο βασιλιάς τον ρώτησε αυτό που ήθελε να ρωτήσει από την αρχή: «Ξένε, ποιον έχεις δει πιο ευτυχισμένο απ' όλους;»

Περίμενε ένα όνομα. Το δικό του.

Ο Σόλων απάντησε: «Τον Τέλλο τον Αθηναίο».

Ο Τέλλος, εξήγησε, έζησε σε πόλη που πήγαινε καλά, είχε καλά παιδιά και είδε και τα εγγόνια του να μεγαλώνουν. Πέθανε σε μάχη νικώντας, και η πόλη τον έθαψε δημόσια εκεί όπου έπεσε.

Ο Κροίσος ρώτησε ποιος είναι δεύτερος, σίγουρος πια για τη θέση του.

Ο Σόλων είπε: «Ο Κλέοβις και ο Βίτων».

Δύο αδέλφια από το Άργος. Η μητέρα τους έπρεπε να πάει στο ιερό της Ήρας και τα βόδια δεν είχαν γυρίσει από το χωράφι. Τα δύο παιδιά μπήκαν μόνα τους στον ζυγό και τράβηξαν το κάρο σαράντα πέντε στάδια.

Όλοι τους επαίνεσαν. Η μητέρα, χαρούμενη, ζήτησε από τη θεά να τους δώσει ό,τι καλύτερο υπάρχει για άνθρωπο.

Τα αγόρια κοιμήθηκαν εκείνο το βράδυ μέσα στον ναό και δεν ξύπνησαν ποτέ.

Ο Κροίσος θύμωσε. Ρώτησε αν η δική του ευτυχία δεν αξίζει τίποτα.

Και ο Σόλων του έδωσε τη μεγάλη απάντηση.

Υπολόγισε ότι μια ανθρώπινη ζωή εβδομήντα ετών έχει περίπου είκοσι έξι χιλιάδες μέρες και ότι καμιά τους δεν φέρνει ακριβώς τα ίδια γεγονότα. Ο πλούσιος, είπε, έχει περισσότερα μέσα, αλλά ο άνθρωπος που ζει με όσα χρειάζεται μπορεί να είναι πιο τυχερός.

Κατά την αρχαία αντίληψη που εκφράζουν τα λόγια του Σόλωνα, το θείο φθονεί την υπερβολική ανθρώπινη ευτυχία και φέρνει ανατροπές: κανείς δεν ξέρει τι θα συναντήσει ως το τέλος.

Γι' αυτό, εξήγησε, πρέπει να περιμένουμε το τέλος μιας ζωής προτού την ονομάσουμε ευτυχισμένη. Η καλή τύχη μπορεί να αλλάξει απότομα.

Ο Κροίσος τον έδιωξε. Τον θεώρησε αμαθή.

Και ο Ηρόδοτος προσθέτει τη γραμμή που κρατάει όλη την ιστορία: «Μετά την αναχώρηση του Σόλωνα, μεγάλη νέμεση από τον θεό έπιασε τον Κροίσο — όπως φαίνεται, επειδή νόμιζε ότι είναι ο ευτυχέστερος όλων των ανθρώπων».

Πρώτα πέθανε ο γιος του Άτυς σε κυνηγετικό ατύχημα. Τον χτύπησε κατά λάθος ο Άδραστος, ένας φιλοξενούμενος τον οποίο ο Κροίσος είχε εξαγνίσει για έναν παλαιότερο ακούσιο φόνο.

Ύστερα ο Κροίσος αποφάσισε να χτυπήσει την Περσία.

Ρώτησε πρώτα το μαντείο των Δελφών και πήρε τον πιο διάσημο χρησμό της αρχαιότητας: αν περάσει τον ποταμό Άλυ, θα καταλύσει μεγάλη αρχή.

Δεν ρώτησε ποια.

Πέρασε τον ποταμό, έχασε τον πόλεμο και έχασε το βασίλειό του. Η μεγάλη αρχή που καταλύθηκε ήταν η δική του.

Αργότερα οι Πέρσες αιχμαλώτισαν τον Κροίσο. Στην αφήγηση του Ηροδότου, ο Κύρος διέταξε να τον ανεβάσουν δεμένο σε μια πυρά.

Και εκεί, πάνω στα ξύλα, ο Κροίσος φώναξε τρεις φορές ένα όνομα: «Σόλων! Σόλων! Σόλων!»

Ο Κύρος ρώτησε τι σημαίνει αυτό. Έβαλε διερμηνείς να πάνε κοντά και να μάθουν.

Ο Κροίσος τους διηγήθηκε τη συζήτηση με τον Αθηναίο, και είπε ότι τα λόγια εκείνα δεν αφορούσαν αυτόν μόνο, αλλά όλους τους ανθρώπους — και κυρίως όσους νομίζουν ότι είναι ευτυχισμένοι.

Ο Κύρος άκουγε.

Και τότε, γράφει ο Ηρόδοτος, ο Κύρος θυμήθηκε ότι είναι κι εκείνος άνθρωπος. Δεν θέλησε να αφαιρέσει τη ζωή από κάποιον που είχε γνωρίσει εξίσου μεγάλη ευτυχία και φοβήθηκε την ανταπόδοση.

Έδωσε εντολή να σβήσουν τη φωτιά.

Η φωτιά είχε ήδη ανάψει και δεν έσβηνε. Ο Κροίσος φώναξε τον Απόλλωνα, και — λέει ο Ηρόδοτος — ξέσπασε ξαφνική βροχή που την έσβησε.

Στη συνέχεια της ηροδότειας αφήγησης, ο Κροίσος εμφανίζεται ως σύμβουλος του Κύρου και αργότερα του Καμβύση.

Η ιστορικότητα της συνάντησης είναι αμφίβολη. Οι χρονολογίες που συνήθως δεχόμαστε για τον Σόλωνα και τη βασιλεία του Κροίσου δεν ταιριάζουν εύκολα, γι' αυτό πολλοί μελετητές θεωρούν το επεισόδιο λογοτεχνική κατασκευή.

Ο Ηρόδοτος, πάντως, τοποθετεί την ιστορία στην αρχή του έργου του σαν κλειδί για όσα θα ακολουθήσουν.

Το έργο, που αργότερα χωρίστηκε σε εννέα βιβλία, αφηγείται την πορεία προς τους Περσικούς Πολέμους και πολλά ακόμη γεγονότα. Ένα από τα σταθερά θέματά του είναι πως οι μεγάλες δυνάμεις πέφτουν, οι μικρές πόλεις μεγαλώνουν και η ανθρώπινη ευτυχία δεν μένει ποτέ στο ίδιο σημείο.