Ο Ηρακλής στο σταυροδρόμι

Ο Ηρακλής είναι έφηβος. Δεν έχει κάνει ακόμη τίποτα από όσα θα τον κάνουν διάσημο. Βρίσκεται σε ηλικία που, όπως λέει ο Πρόδικος, οι νέοι δείχνουν αν θα πάρουν τον δρόμο της αρετής ή της ευκολίας.

Κάθεται μόνος σε ένα ήσυχο μέρος, εκεί που ο δρόμος χωρίζεται στα δύο, και δεν ξέρει ποιον να ακολουθήσει. Τότε βλέπει δύο γυναίκες να έρχονται προς το μέρος του.

Η πρώτη είναι περιποιημένη με φροντίδα: το δέρμα της λευκότερο απ' όσο θα ήταν φυσικά, τα μάτια της τονισμένα, το φόρεμά της τέτοιο ώστε να φαίνεται το σώμα. Κοιτάζει συνέχεια γύρω της να δει ποιος την προσέχει, και κοιτάζει και τη σκιά της. Φτάνει πρώτη, τρέχοντας.

«Ηρακλή», του λέει, «σε βλέπω να μη μπορείς να διαλέξεις. Έλα μαζί μου και θα περάσεις τη ζωή σου χωρίς κόπο. Δεν θα σε απασχολήσει ποτέ πόλεμος ούτε δουλειά. Θα σκέφτεσαι μόνο τι θα φας, τι θα πιεις και τι θα σε ευχαριστήσει».

«Και πώς σε λένε;» ρωτάει ο Ηρακλής.

«Οι φίλοι μου με λένε Ευδαιμονία. Όσοι με μισούν με λένε Κακία».

Πλησιάζει και η δεύτερη. Το σώμα της είναι καθαρό, τα μάτια της ήσυχα, το φόρεμά της λευκό και απλό. Δεν βιάζεται.

«Δεν θα σου υποσχεθώ ευχαρίστηση», λέει. «Θα σου πω την αλήθεια, όπως την όρισαν οι θεοί: από όσα υπάρχουν καλά και ωραία, οι θεοί δεν δίνουν τίποτα στους ανθρώπους χωρίς κόπο και φροντίδα. Αν θέλεις να σε αγαπήσουν οι φίλοι σου, πρέπει να τους ωφελήσεις. Αν θέλεις να σε τιμήσει μια πόλη, πρέπει να την υπηρετήσεις. Αν θέλεις η γη να σου δώσει καρπούς, πρέπει να τη δουλέψεις».

Και μετά στρέφεται στην πρώτη με ένα επιχείρημα που είναι το πιο δυνατό σημείο όλου του μύθου: «Εσύ τρως πριν πεινάσεις και πίνεις πριν διψάσεις. Γι' αυτό δεν χαίρεσαι τίποτα. Το φαγητό είναι νόστιμο σε όποιον πείνασε, ο ύπνος γλυκός σε όποιον κουράστηκε. Εσύ έχεις τα πάντα και δεν απολαμβάνεις τίποτα — γιατί σκότωσες την επιθυμία πριν προλάβει να γεννηθεί».

Ο Ξενοφών σταματάει εκεί. Δεν μας λέει τι απάντησε ο Ηρακλής. Δεν χρειάζεται: όποιος ακούει την ιστορία ξέρει ήδη τι έκανε αυτός ο άνθρωπος με τη ζωή του.

Ο μύθος έμεινε ως «η επιλογή του Ηρακλή» και ταξίδεψε δύο χιλιάδες χρόνια στην ευρωπαϊκή ζωγραφική και μουσική. Η δύναμή του δεν είναι ότι συστήνει την κακουχία. Είναι ότι αντιστρέφει το ερώτημα: η ευκολία δεν αποδεικνύεται λάθος επειδή είναι αμαρτία, αλλά επειδή δεν παραδίδει καν αυτό που υπόσχεται.