Μυθολογία · Επίπεδο Γ1
Ο Ηρακλής στο σταυροδρόμι
Δύο γυναίκες, δύο δρόμοι — και η πιο διάσημη επιλογή της αρχαίας ηθικής.
Πρόκειται για μια ηθική αλληγορία που αποδίδεται στον σοφιστή Πρόδικο τον Κείο, του 5ου αιώνα π.Χ. Τη γνωρίζουμε από τα Απομνημονεύματα του Ξενοφώντα, όπου ο Σωκράτης αναφέρεται στο έργο του Προδίκου Περί Ηρακλέους.
Ο Ηρακλής περνά από την παιδική ηλικία στη νεότητα. Βρίσκεται στην ηλικία κατά την οποία, όπως λέει η αφήγηση, οι νέοι αρχίζουν να δείχνουν αν θα ακολουθήσουν τον δρόμο της αρετής ή της κακίας.
Πηγαίνει σε ένα ήσυχο μέρος, κάθεται μόνος και συλλογίζεται ποιον δρόμο της ζωής να ακολουθήσει. Τότε βλέπει δύο ψηλές γυναίκες να έρχονται προς το μέρος του.
Η μία έχει περιποιηθεί υπερβολικά την εμφάνισή της: έχει κάνει το δέρμα της να φαίνεται πιο λευκό και τα μάτια της πιο έντονα, ενώ το φόρεμά της τονίζει το σώμα της. Κοιτάζει συνεχώς αν οι άλλοι την προσέχουν και παρατηρεί ακόμη και τη σκιά της. Τρέχει και φτάνει πρώτη.
Του υπόσχεται ότι, αν την ακολουθήσει, θα ζήσει χωρίς κόπο και θα αποφεύγει τον πόλεμο και τις δύσκολες εργασίες. Θα ασχολείται μόνο με το φαγητό, το ποτό, τον ύπνο και καθετί που μπορεί να του προσφέρει ευχαρίστηση.
Ο Ηρακλής τη ρωτά πώς τη λένε.
Εκείνη απαντά ότι οι φίλοι της την ονομάζουν Ευδαιμονία, ενώ όσοι τη μισούν την αποκαλούν Κακία.
Στο μεταξύ πλησιάζει και η δεύτερη γυναίκα, η Αρετή. Έχει καθαρό σώμα, σεμνό βλέμμα και λευκό ένδυμα. Δεν βιάζεται.
Η Αρετή αρνείται να τον εξαπατήσει με μια ευχάριστη εισαγωγή. Του εξηγεί ότι οι θεοί δεν δίνουν στους ανθρώπους κανένα καλό και ωραίο αγαθό χωρίς κόπο και φροντίδα. Για να αγαπηθεί από τους φίλους του, πρέπει να τους ωφελήσει· για να τιμηθεί από μια πόλη, πρέπει να την υπηρετήσει· και για να δώσει η γη καρπούς, πρέπει να την καλλιεργήσει.
Έπειτα κατηγορεί την Κακία ότι τρώει πριν πεινάσει και πίνει πριν διψάσει. Οι ακόλουθοί της, λέει, αναζητούν τεχνητά την όρεξη και τον ύπνο, επειδή δεν γνωρίζουν τον φυσικό κόπο που κάνει το φαγητό και την ανάπαυση πραγματικά ευχάριστα. Έχουν πολλά, αλλά δεν τα απολαμβάνουν αληθινά.
Ο Ξενοφών δεν αφηγείται μια ρητή απάντηση ή επιλογή του Ηρακλή. Στο τέλος σημειώνει ότι ο Πρόδικος ανέπτυσσε ακόμη περισσότερο τον έπαινο της Αρετής. Η γνωστή ζωή του ήρωα αφήνει τον ακροατή να συμπεράνει ποιον δρόμο ακολούθησε.
Η αλληγορία έγινε γνωστή ως «η επιλογή του Ηρακλή» και ενέπνευσε πολλά μεταγενέστερα έργα τέχνης. Δεν επαινεί απλώς την κακουχία. Υποστηρίζει ότι η προσπάθεια είναι αναγκαία τόσο για την αρετή όσο και για την αληθινή απόλαυση, ενώ η εύκολη ζωή δεν προσφέρει τελικά ούτε όσα υπόσχεται.