Μυθολογία · Επίπεδο Γ1
Ο Πενθέας και οι Βάκχες
Η σύγκρουση ενός άκαμπτου βασιλιά με έναν αμείλικτο θεό.
Στις «Βάκχες» του Ευριπίδη, ο Διόνυσος φτάνει στη Θήβα, τη γενέτειρά του, και απαιτεί να αναγνωριστεί ως θεός. Ο νεαρός βασιλιάς Πενθέας απορρίπτει τη νέα λατρεία, χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι ο ξένος που έχει απέναντί του είναι ο ίδιος ο Διόνυσος.
Ο Διόνυσος, γιος του Δία και της Θηβαίας πριγκίπισσας Σεμέλης, γύρισε από την Ασία στη Θήβα με τη μορφή θνητού, ως αρχηγός της δικής του λατρείας. Η πόλη όμως τον αρνιόταν: οι αδελφές της Σεμέλης διέδιδαν ότι ο «γιος του Δία» ήταν ένα ψέμα. Για τιμωρία, ο θεός ενέπνευσε θεϊκή μανία στις γυναίκες της Θήβας. Εκείνες άφησαν σπίτια και αργαλειούς, ανέβηκαν στον Κιθαιρώνα και έγιναν Βάκχες, ακόλουθες που χόρευαν στα βουνά ντυμένες με δέρματα ελαφιών, κρατώντας τον θύρσο.
Ο Πενθέας, ο νεαρός και αυστηρός βασιλιάς της πόλης, εγγονός του Κάδμου, είδε στη νέα λατρεία μόνο απάτη και ανηθικότητα. Μάταια ο γέρος Κάδμος και ο τυφλός μάντης Τειρεσίας, στολισμένοι κι εκείνοι με κισσό, τον συμβούλευαν να μην πολεμά ό,τι τον ξεπερνά. Εκείνος διέταξε να συλληφθεί ο ξένος ιεροφάντης. Ο αιχμάλωτος — ο ίδιος ο θεός, χωρίς ο Πενθέας να το γνωρίζει — απαντούσε στις απειλές με ανεξήγητη γαλήνη, κι αυτή η ηρεμία εξόργιζε τον βασιλιά περισσότερο από κάθε αντίσταση.
Ο Πενθέας έριξε τον ξένο στα δεσμά, όμως καμία αλυσίδα δεν κρατά έναν θεό: η γη σείστηκε και ο Πενθέας πίστεψε ότι το παλάτι κατέρρεε, ενώ φλόγες φάνηκαν στον τάφο της Σεμέλης. Ο αιχμάλωτος βγήκε ελεύθερος και ατάραχος. Την ίδια ώρα ένας βοσκός έφερε νέα από τον Κιθαιρώνα: οι Βάκχες ξεκουράζονταν ήρεμα, φρόντιζαν μικρά άγρια ζώα και έκαναν να αναβλύζουν νερό, κρασί και μέλι. Όταν όμως οι βοσκοί προσπάθησαν να πιάσουν την Αγαύη, εκείνες επιτέθηκαν στα κοπάδια με υπεράνθρωπη δύναμη.
Τότε ο θεός άλλαξε τακτική και έστησε την παγίδα του, παίζοντας με την κρυφή περιέργεια του Πενθέα: δεν θα ήθελε, τάχα, να δει με τα μάτια του τι κάνουν οι γυναίκες στο βουνό; Σαν υπνωτισμένος, ο βασιλιάς δέχτηκε να ντυθεί με γυναικεία ενδύματα και περούκα, για να μην τον αναγνωρίσουν. Ο Διόνυσος τον οδήγησε στον Κιθαιρώνα και, χρησιμοποιώντας τη θεϊκή του δύναμη, τον ανέβασε στην κορυφή ενός έλατου. Από εκεί ο Πενθέας μπορούσε να βλέπει, αλλά ήταν και ο ίδιος εκτεθειμένος.
Η φωνή του θεού αντήχησε στο βουνό, δείχνοντας στις Βάκχες «αυτόν που ήρθε να κατασκοπεύσει τα ιερά». Οι Βάκχες κατέβασαν το δέντρο και περικύκλωσαν τον Πενθέα. Εκείνος αποκάλυψε το πρόσωπό του και παρακάλεσε τη μητέρα του, την Αγαύη, να τον αναγνωρίσει. Η θεϊκή μανία όμως την έκανε να τον βλέπει σαν άγριο ζώο. Οι γυναίκες τον σκότωσαν και η Αγαύη επέστρεψε κρατώντας το κεφάλι του, επειδή πίστευε ότι ήταν κεφάλι λιονταριού.
Στη Θήβα η Αγαύη έφτασε θριαμβεύτρια, καλώντας όλους να θαυμάσουν το «λάφυρό» της. Ο πατέρας της, ο Κάδμος, την επανέφερε σιγά σιγά στα λογικά της, ώσπου εκείνη αναγνώρισε στα χέρια της το κεφάλι του παιδιού της. Οι «Βάκχες», έργο των τελευταίων χρόνων του Ευριπίδη, δεν προσφέρουν ένα απλό δίδαγμα. Η αλαζονεία και η περιφρόνηση του Πενθέα τον οδηγούν στην καταστροφή, αλλά και η εκδίκηση του Διονύσου πλήττει ανθρώπους που είχαν χάσει τον έλεγχο των πράξεών τους. Η τραγωδία αφήνει τον αναγνώστη να σκεφτεί τα όρια της εξουσίας, της πίστης και της τιμωρίας.