Το καλάθι που δεν έπρεπε να ανοίξει

Ο Εριχθόνιος γεννήθηκε από τη Γη ύστερα από μια ανεπιθύμητη επίθεση του Ηφαίστου στην Αθηνά. Η θεά πήρε το παιδί υπό την προστασία της και, σύμφωνα με τον Απολλόδωρο, ήθελε να το μεγαλώσει κρυφά και να το κάνει αθάνατο.

Το έβαλε μέσα σε ένα κλειστό καλάθι ή κιβώτιο. Οι πηγές διαφέρουν ως προς το ποια από τις Κεκροπίδες το παρέλαβε, συμφωνούν όμως στην αυστηρή εντολή της θεάς: καμία τους δεν έπρεπε να κοιτάξει μέσα.

Δεν τους είπε τι είχε μέσα. Ούτε γιατί.

Κατά την εκδοχή που αναφέρει ο Παυσανίας, η Πάνδροσος υπάκουσε, ενώ η Άγλαυρος και η Έρση νικήθηκαν από την περιέργεια. Ο Οβίδιος δίνει άλλη εκδοχή: μόνο η Άγλαυρος άνοιξε το καλάθι, ενώ οι δύο αδελφές της τήρησαν την εντολή.

Όταν άνοιξαν το δοχείο, αποκαλύφθηκε το μυστικό.

Μέσα ήταν το μωρό μαζί με ένα φίδι· σε άλλες απεικονίσεις και αφηγήσεις, το ίδιο το παιδί είχε σώμα που κατέληγε σε ουρά φιδιού. Στην παράδοση του Παυσανία, οι δύο ανυπάκουες αδελφές τρελάθηκαν από αυτό που είδαν και έπεσαν από τον βράχο της Ακρόπολης.

Ο Οβίδιος προσθέτει ένα διαφορετικό επεισόδιο. Μια κουρούνα είδε την Άγλαυρο να ανοίγει το καλάθι και το ανέφερε στην Αθηνά. Αντί όμως να ανταμειφθεί για την αφοσίωσή της, έχασε τη θέση της ως αγαπημένο πουλί της θεάς· τη θέση αυτή πήρε η κουκουβάγια.

Ο Εριχθόνιος μεγάλωσε στο ιερό της Αθηνάς και αργότερα έγινε βασιλιάς της Αθήνας. Η γέννησή του από τη γη συνδεόταν με την ιδέα ότι οι Αθηναίοι ήταν αυτόχθονες: ότι οι πρόγονοί τους δεν είχαν έρθει από αλλού, αλλά είχαν γεννηθεί από την ίδια την αττική γη.

Όπως και στον μύθο της Πανδώρας, μια απαγόρευση κάνει το κλειστό δοχείο ακόμη πιο μυστηριώδες. Εδώ όμως το καλάθι προστατεύει ένα ιερό μυστικό της Αθηνάς. Η παραβίαση της εντολής δεν απελευθερώνει συμφορές στον κόσμο, αλλά οδηγεί τις ίδιες τις Κεκροπίδες στην καταστροφή.